ความรู้สึกต่อดวงพระพักตร์ที่ปราสาทบายน : หน้า 73/116

AN ปราสาทบายน มองไกลๆ คล้ายขุนเขา โงเกิดจากการสลักเสลารูปพระโพธิ์สัตว์อวโลกิเตศวร ๕๕ ปรางค์ ราม ๕๑๖ พระพักตร์ ให้พ้นทุกข์และพามวลมนุษย์ทั้งหลายข้ามพ้นฝั่งสังสารวัฏ ไปด้วยกัน ตามคติของพุทธศาสนาฝ่ายมหายาน ผมเดินดูดวงพระพักตร์ใหญ่น้อยนับร้อยๆ ดวง หน้า ณ ปราสาทบายนด้วยความรู้สึกสุดจะบรรยาย เพราะเป็นเรื่องยากที่จะบอกได้ว่าดวงหน้าเหล่านี้สื่อ อารมณ์ใด ผมว่าดูยากยิ่งกว่าภาพเขียน “โมนาลิซ่า” ของ ลีโอนาโด ดาร์วินชี เสียอีก เพราะภาพนั้นแม้จะถือว่าเป็น "ยิ้มปริศนา” ที่ยากจะบอกว่าเป็นยิ้มสวย ยิ้มซึ้ง ยิ้มซึม หรือยิ้มเศร้ากันแน่ แต่อย่างน้อยก็ยังบอกได้ว่าเป็นยิ้ม ต่างกับดวงหน้าที่ปราสาทบายนที่จนใจจะบอกได้ว่าเป็น อย่างไร จะว่ายิ้มก็ไม่ใช่ จะว่าหยันก็ไม่เชิง จะว่าก็ไม่ชัด หรือจะว่าเศร้าก็ไม่แน่ใจ สุดแต่มุมมองของแต่ละคน ผมว่าของอย่างนี้ขึ้นอยู่กับพื้นใจของเราในขณะ นั้นด้วยเหมือนกัน อย่างเช่น เวลาที่เราไปกราบพระพุทธ รูป หรือรูปภาพ รูปหล่อของหลวงพ่อวัดปากน้ำฯ ซึ่งแม้ ท่านจะเป็นองค์เดิมหรือรูปเดิมก็ตาม แต่เรามักมองเห็น ท่านแต่ละครั้งแตกต่างกัน คือช่วงไหนที่เรานั่งสมาธิเยอะ หรือไปทำบุญใหญ่ๆ มาก็มักจะเห็นเหมือนท่านยิ้มให้ แต่ หากช่วงไหนเราไปทำอะไรไม่ดีมา หรือนั่งสมาธิน้อยไป หน่อย ก็มักจะเห็นเหมือนท่านหน้าบึง หรือดูดุๆ พิกล ฉะนั้น การมองเห็นดวงหน้าที่ปราสาทบายนไปต่างๆ นานาจึง น่าจะเกี่ยวกับเรื่องนี้ด้วยเหมือนกัน สิ่งที่น่าสนใจอีกอย่างของปราสาทบายน ก็คือ ภาพจำหลักที่ระเบียงด้านนอกของตัวปราสาททั้ง ๔ ทิศ กัลยาณมิตร สิงหาคม พ.ศ. ๒*^ ๕๑