กรุงไพศาลี : หน้า 112/152

บทที่ ๑๓ กรุงไพศาลี ไพศาลี เป็นนครที่งดงามโดย ธรรมชาติ และโดยการประดับตกแต่ง เป็นนครที่มีอดีตประวัติอันรุ่งโรจน์ทั้ง ทางการทหาร, ทางการรบ และทางศิลป กรรม มีสกุลช่างมากสาขา สั่งสอนอาชีพ สืบต่อกันมากหลายชั่วปุริสยุค เป็นต้นว่า ช่างเหล็ก, ช่างทอง, ช่างไม้, หรือช่าง ก่อสร้าง ตลอดจนช่างประดับตกแต่ง อุทยานและสระน้ำอันน่ารื่นรมย์ ไพศาลี จึงเป็นเมืองตัวอย่างที่สกุลช่างแห่งนคร อื่น ๆ จึงกล่าวถึงด้วยความรู้สึกอันเป็น มงคล ไพศาลีมีสิ่งอันเป็นอนุสรณ์ถึง บุคคลผู้เป็นประโยชน์แก่บ้านเมือง และ ผู้สั่งสอนศีลธรรมอยู่มากเป็นพิเศษ สิ่ง นั้นเรียกกันว่าเจดีย์ แปลว่าสิ่งซึ่งเป็นที่ ตั้งแห่งความคิดหรือความคำนึงถึง โดย ปกติเจดีย์เหล่านี้สร้างเลียนแบบ จากจอมปลวก ก่ออิฐหรือถมดินให้สูง ขึ้นแล้วโบกปูนหรือดิน ถางบริเวณให้ เตียนสะอาดเกลี่ยทรายลงไว้ และตั้งชื่อ เจดีย์นั้นตามนามบุคคลผู้มีประโยชน์ ดังกล่าวแล้ว บางครั้งตำบลบ้านทั้งตำบล ก็มีนามตามเจดีย์นั้นไปด้วย โดยปกติ ถือเป็นจารีตประเพณีสืบต่อกันมา ควรได้รับความ ว่า เจดีย์ต่าง ๆ นั้นควร เคารพเอื้อเฟื้อแห่งบุคคลทั่วไป แม้ผู้ เป็นใหญ่แห่งแคว้นซึ่งจะรักษา ฐานะของตนให้เป็นที่นับถือเชื่อฟัง ของมหาชน ก็จะต้องไม่ทำการ ใด ๆ อันเป็นการล่อสำแดงความดู หมิ่นเจดีย์สถานเหล่านั้นเป็นสำคัญ ด้วยข้อหนึ่ง นามแห่งเจดีย์เหล่านั้น ที่รู้กันแพร่หลายก็มี ปาวาลเจดีย์, โคตมก เจดีย์, สัตตัมพาดีย์, สารินทเจดีย์ และ พหุปุตตเจดีย์ เป็นต้น คำว่า ไพศาลี หรือ เวสาลี นั้น สืบมาจากค่าว่า วิสาสะ แปลว่า กว้าง ขวาง เป็นชื่อแห่งราชธานีของแคว้น วัชชี อันมีกษัตริย์วงศ์ลิจฉวีปกครองสืบ ต่อกันมาเป็นเวลาช้านาน ทั้งวิธีการ ปกครองก็นับว่าแปลกอยู่ที่มิใช่มีกษัตริย์ แต่พระองค์เดียวเป็นผู้ทรงอำนาจสิทธิ์ขาด แต่มีสภาใหญ่อันเป็นที่ประชุมร่วมกัน ของเจ้าลิจฉวี เพื่อรับรู้และให้คำแนะนำ ในการปกครองแคว้นวัชชี มีการเปลี่ยน วาระกันเป็นประมุขของที่ประชุม และ จะเป็นประเพณีนิยมหรืออย่างไรไม่ ปรากฏ จำนวนเจ้าลิจฉวีที่ผู้ปกครอง ปราสาทเป็นประมุขแห่งสกุลและมีส่วน เกี่ยวข้องในการปกครองแว่นแคว้นนั้น ต้องให้นับได้เลขเจ็ดเสมอเช่น เจ็ดพัน เจ็ดร้อยเจ็ด เป็นต้น เพราะฉะนั้น แต่ ลำพังปราสาทราชวังของเจ้าลิจฉวีก็มี จำนวนมากมายยิ่งแล้ว ยังเคหสถานของ อำมาตย์ราชบริพารและประชาชนอีกเล่า ไพศาลีจึงเป็นนครที่มีขอบเขตปราการ ล้อมรอบซึ่งจะคับแคบจำกัดไม่ได้อยู่เอง เฉพาะสระน้ำอันกว้างใหญ่ ถึงกับล้อม รั้วไว้แน่นหนา สงวนไว้สำหรับเจ้าลิจฉวี โดยเฉพาะ ก็ช่วยทำให้ไพศาลีนตรงดงาม และน่ารื่นรมย์อยู่แล้ว ความงามเพราะ การประดับตกแต่งปราสาท, เคหสถาน ตลอดจนเครื่องแต่งกายอันประณีตบรรจง ก็ดูเหมือนจะช่วยเพิ่มพูนให้ชื่อไพศาลี ขจรขจายไปทั่วพระนครใหญ่น้อย เป็นที่ ปรารถนาจะเดินทางมาพำนักพักแรม เที่ยวเตร่ของชาวเมืองอื่นทั่วไป เหตุผลในข้อที่ชาวเมืองรักความ เป็นระเบียบและความงามก็มีอยู่ ไพศา ลีเป็นนครแห่งราชสกุล มีบุคคลวรรณะ กษัตริย์มากมายเป็นพิเศษ ระเบียบและ ความงามทั้งหลายย่อมมาจากขัตติยราช สกุล และแผ่ไปยังสกุลอำมาตย์ราช บริพาร ตลอดจนประชาชนทั่วไป ต่าง เอาอย่างประกวดกันในการแต่งกาย สร้างบ้านเรือน และระเบียบอื่น ๆ ถึงกับ สมเด็จพระบรมศาสดาทรงชี้ให้ภิกษุทั้ง หลาย สังเกตการแต่งกายเป็นต้นของ ประชาชนว่า เรียบร้อยเป็นพิเศษกว่า นครอื่นดังกล่าวแล้ว ไพศาลียังเป็นแหล่งสำคัญที่ประ ดิษฐานพระพุทธศาสนา มีอารามใหญ่ น้อยตั้งอยู่ทั่วไป ภายหลังที่สีหเสนาบดี เปลี่ยนจากการนับถือนิครนถ์มาเป็นอุบาสก นับถือพระพุทธศาสนา ทั้งเป็นผู้สนใจ ส่งเสริมให้ผู้อื่นตั้งอยู่ในศีลธรรมด้วย ไพศาลีนครจึงนับว่ารุ่งเรืองทั้งภายนอก และภายใน หรือทั้งทางกายและทางจิต ใจด้วยประการฉะนี้ แม้นางอัมพปาลี หญิงนคร โสเภณี ก็ยังมีศรัทธาในศาสนา ถวายป่า มะม่วงของตนให้เป็นสังฆาราม นามว่า อัมพปาลีวัน ซึ่งสมเด็จพระบรมศาสดา เคยเสด็จมาประทับแสดงธรรมก็หลายครั้ง ย้อนกล่าวถึงภริยาของภีมเสนะ งตน เมื่อยังไม่ทราบว่าบุตรผู้เป็นที่รักของ ได้หายไปสู่ที่ใด คอยฟังข่าวจากภีมเสนะ และนายทหารอื่น ๆ ไม่ได้เนื้อความ sab Kalyanamitra.org