พระรัตนตรัยและคุณธรรม : หน้า 109/128

- อนึ่งเล่า พระผู้มีพระภาคตรัส คุณ และสังฆคุณแล้วตรัสว่า พระพุทธเจ้า และราชมนตรี ท่ามกลางความวิปโยค ไว้ว่า “บุคคลผู้ไม่ประมาท พระธรรม และพระสงฆ์มีคุณน่าอัศจรรย์ แห่งทวยนาครผู้เคารพรักพระองค์ยิ่ง เป็นบัณฑิตย่อมยึดประโยชน์ทั้งสองไว้ได้ พระรัตนตรัยนี้ช่างอุบัติขึ้นเพื่อ ปิตุเรศ คือประโยชน์ในปัจจุบันชาติ และประ ประโยชน์แก่โลกจริงหนอ เป็นโชคดีของ โยชน์อันเป็นสัมปรายิกชาติ” ดังนั้นชีวิต โลกแล้ว ที่พระรัตนตรัยได้เกิดขึ้น เป็น อันประเสริฐของบุคคลจึงควรเป็นชีวิตอัน ลาภอันประเสริฐของปวงชนผู้อยู่ใต้ร่มเงา ประกอบด้วยประโยชน์ทั้งสอง นอกจากนี้ แห่งพระพุทธศาสนา และนำเอาคำสอน ควรบำเพ็ญทั้งประโยชน์ตนและประโยชน์ ทางพระพุทธศาสนามาเป็นประทีปส่อง อาบพระพักตร์ ซึ่งเหล่าราชปัจจามิตรม คนทั้งหลาย เพราะบุคคลผู้ให้สิ่งที่น่า ทางชีวิต พระราชามีพระอัสสุชลไหลอาบ พระพักตร์ เมื่อเห็นพระอาการดังนี้ รัฐ คุปต์อัครมหาเสนาบดี จึงกราบทูลว่า “ขอเดชะ เหตุไฉนพระอัสสุชลจึงไหล อาจแลดู พระพักตร์ซึ่งสตรีผู้มีเนตรเพียง พอใจย่อมได้รับสิ่งอันน่าพอใจ ผู้ให้สิ่ง เมื่อสมควรแก่เวลาแล้วพระมหา ดังดอกอุบลนับจำนวนร้อยไม่อาจหันหนี เลิศย่อมได้รับสิ่งที่เลิศ ผู้ให้สิ่งประเสริฐ เถระก็ถวายพระพรลา ย่อมได้รับสิ่งอันประเสริฐ “มหาบพิตร! ขอพระองค์จึงทรง พิจารณาธรรม ๑๐ ประการคือ - ทาน การบริจาคทั่วไป ๕๕ แม้จะทรงพระนามว่า - ศีล การเว้นจากการเบียดเบียน "อโศก” ก็ต้องถึงแล้ว - บริจาค การสงเคราะห์ข้าราช การบริหารตามควรแก่ฐานะ ความชั่ว - อาชวะ ความซื่อตรง - มัทวะ ความอ่อนโยน ยิ่งความโด่ด ได้ ในชีวิตที่ผ่านมา ข้าพระพุทธเจ้าได้ เคยเห็นน้ำพระอัสสุชลแห่งพระองค์เพียง ๒ ครั้งเท่านั้น ครั้งหนึ่งเมื่อพระองค์ ประหารนางละคร ณ ดินแดนเวสาลี และอีกครั้งหนึ่งก็คือครั้งนี้ เหตุแห่งการ หลังพระอัสสุชลในปุเรกาล ข้าพระพุทธ เจ้าทราบแล้ว แต่ครั้งนี้ ข้าพระพุทธเจ้า ไม่ทราบเลย” พระราชาตรัสว่า “เสนาบดี เวลาใกล้เข้ามาเต็มที่แล้ว เวลา ข้าพเจ้าร้องไห้ครั้งนี้มิใช่เพราะคำนึงถึง แห่งการสูญเสียและพลัดพราก ตามที่ ความพลัดพรากจากลูกเมีย หรือทรัพย์ - ตบะ คุณธรรมเครื่องเผาผลาญ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ว่า “บุคคล สมบัติใดๆ แต่ข้าพเจ้าร้องไห้ เพราะ - อโกธะ ความไม่โกรธ - อวิหิงสา ความไม่เบียดเบียน - ขันติ ความอดทน ย่อมละสิ่งทั้งปวงไปเพราะความตายมา คำนึงว่า จักมิได้เห็นพระสงฆ์ผู้ทรง ถึงเข้า มัจจุราชผู้มีเสนาใหญ่ไม่เคยยิน คุณธรรมอันประเสริฐ ผู้อันเทพยดาและ ยอมคำผิดเพี้ยนของใครเลย” เป็นเวลา ๖๐ ปีเศษที่จอมจักรา - อวิโรธนะ ความควบคุมพระทัย พรรดิผู้ทรงใช้ตราธรรมจักรเป็นตราแผ่น ให้สงบ ไม่แสดงอาการขึ้นลงเมื่อประสบ ดิน ได้ลืมพระเนตรขึ้นดูโลก โลกอันวุ่น สมบัติและวิบัติ วายสับสนด้วยนานายตนะทั้งสิ่งเย้ายวน “เมื่อทรงพิจารณาธรรมทั้ง ๑๐ และสิ่งชวนเศร้า ทั้งสิ่งอันทำให้เมาและ ประการนี้ว่ามีในพระองค์อย่างเต็มเปี่ยม สิ่งทำลายความเมา มนุษย์ทั้งหลายนอบน้อมแล้ว ข้าพเจ้า จักมิได้ถวายขาทนียโภชนียาหาร และ น้ำปานะอีกต่อไป เหตุนี้แหละบันดาล ให้ตาของข้าพเจ้าหลั่งไหลสุดกลั้น “อนึ่งเล่ารัฐคุปต์! ข้าพเจ้าปรา รถนาจะบริจาคทรัพย์ ๑๐๐ โกฏิ เพื่อ บำรุงพระธรรมวินัยแห่งสมเด็จพระสัม แล้วก็จะทรงปีติโสมนัสอย่างเต็มที่ ท่าน บัดนี้ถึงเวลาแล้วที่พระองค์จะ มาสัมพุทธเจ้า ความปรารถนานั้นยังไม่ กล่าวว่าไม่มีปราโมชใดเสมอด้วยปราโมช หลับพระเนตรปิดฉากแห่งชีวิตไปตอน บริบูรณ์ เราจะพยายามรวบรวมทรัพย์อีก อันเกิดจากการประพฤติธรรม” หนึ่ง ท่ามกลางความเศร้าเสียดายแห่ง จอมจักรพรรดิ ยกพระหัตถ์ขึ้น ปิยชน คือพระมเหสีและพระโอรสธิดา ประนม ทรงภาวนาพระพุทธคุณ ธรรม ท่ามกลางบริวารชนมีอำมาตย์เสนาบดี H โกฏิ เพื่อบำเพ็ญทานให้ไพบูลย์” แต่ความปรารถนาของพระองค์ ก็มิอาจบรรลุผลสำเร็จได้ เพราะเจ้าชาย กัลยาณมิตร ตุลาคม ๒๕๓๓ ๑๐๗