จริยธรรมในสังคมญี่ปุ่น : หน้า 85/128

โดย : ฐานวุฑโฒ ภิกขุ จริยธรรมในสังคมญี่ปุ่น หลายคนตั้งข้อสังเกตว่าคนญี่ปุ่นมีลักษณะ ขัดแย้งในตัวเองหลายอย่าง เรื่อง ความสะอาด การทิ้งขยะของแต่ละครัวเรือนไม่เพียง แต่จะต้องทิ้งในสถานที่ที่กำหนดไว้เท่านั้น แต่จะต้อง แยกประเภทของขยะที่เผาได้และเผาไม่ได้ออกจากกัน ด้วย นอกจากนั้นยังต้องทิ้งตามเวลาที่กำหนด คือ ขยะเผาได้ทิ้งวันจันทร์ พุธ ศุกร์ ก่อนเวลา ๙.๐๐ น. ขยะเผาไม่ได้ทิ้งวันเสาร์ก่อน 20.00 น. ซึ่งทุกครัว เรือนก็ปฏิบัติตามเป็นอย่างดี ผู้คนจะบรรจุขยะลงใน ถุงขยะแบบที่เทศบาลกำหนด แล้วมัดปากถุงให้ เรียบร้อย วางเรียงรายอย่างเป็นระเบียบรอให้รถขยะ มาชนไป ดูแล้วน่าชื่นชมว่าคนญี่ปุ่นเป็นคนรักความ สะอาดจริงๆ แต่น่าแปลกว่า ถนนไฮเวย์ของญี่ปุ่น บนเกาะกลางถนนจะมีเศษขยะทั้งกระป๋องน้ำอัดลม ถุงพลาสติกที่คนขับรถขว้างทิ้งเกลื่อนกลาดไปหมด มากจนน่าตกใจ เลยไม่ทราบว่าจริงๆ แล้วคนญี่ปุ่น รักความสะอาดจริงหรือเปล่า? หรือเรื่องความซื่อสัตย์เมื่อเราขึ้นรถแท็กซี่ที่ญี่ปุ่น ก็วางใจได้ไม่ต้องกลัวเขาโกงมิเตอร์ ซื้อของไม่ ต้องกลัวเขาโกงตาชั่ง ทุกอย่างจะเป็นไปอย่างเที่ยง ตรง แต่จากการสำรวจพบว่าคนญี่ปุ่นกว่าครึ่งประเทศ โกงตั๋วรถไฟ และจำนวนมากโกงเป็นประจำ บริษัท ก่อสร้างเกือบทุกแห่งในญี่ปุ่นมีการให้สินบนเจ้าหน้าที่ ในการประมูลราคา ก็เลยตอบได้ยากว่าจริงๆ แล้วคน ญี่ปุ่นเป็นคนซื่อสัตย์สุจริตหรือไม่? ภาพของคนญี่ปุ่นจึงเป็นภาพที่มัว ๆ ไม่ชัดเจน สําหรับคนต่างชาติ เมื่อพิจารณาตามที่เขาให้ข้อ สังเกตมา อาตมภาพคิดว่าที่ทุกอย่างเป็นไปเช่นนี้ ค่านิยมของ ด้วยเหตุปัจจัย ๓ ประการที่มีผลต่อพฤติกรรมบวกหรือ ลบของคน ดังนี้ a. ศีลธรรมประจําตน เป็นมโนธรรมประจำใจ ว่าสิ่งนี้ดีควรทำ สิ่งนี้ไม่ดีไม่ควรทำ ละอายใจ กลัว บาป จึงไม่ยอมทำความชั่ว แม้จะไม่มีคนเห็นก็ตาม รักบุญ อยากได้บุญ จึงตั้งใจทำความดี ปัจจัยหลักที่ น้อมนำใจคนให้เกิดศีลธรรมคือ คำสอนในศาสนา ๒. ครอบครัว ความกตัญญูต่อพ่อแม่ รักท่าน สังคมนั้น อยากให้ท่านชื่นใจ ดีใจ จึงตั้งใจทำดี ขยันเรียน ขยันทำงาน กลัวท่านเสียใจ กลัวเสียชื่อเสียงวงศ์ จึงไม่ยอมทำชั่ว มีครอบครัวเป็นเครื่องตั้งใจ ถือเป็น ปัจจัยที่มี พลังมากที สุดใน สังคมญี่ปุ่น ตระกูล ค. ค่านิยมของสังคม ค่านิยมของคนในสังคม หนึ่งๆ จะเป็นกรอบการประพฤติปฏิบัติของคนในสังคม นั้นๆ เพราะมนุษย์เป็นสัตว์สังคม มีการอยู่รวมเป็น หมู่ ต้องการการยอมรับจากผู้อื่น ผู้ที่ปฏิบัติตัวตรง ตามค่านิยมของสังคมก็จะได้รับการยกย่องชื่นชม ส่วนผู้ที่ปฏิบัติตัวแตกต่างจากค่านิยมของสังคมก็จะถูก สังคมลงโทษทั้งโดยทางตรง เช่น การลงโทษตามกฎ หมาย หรือโดยทางอ้อม เช่น สังคมไม่ยอมรับ ถูก ประนามหยามเหยียด เป็นต้น ในปัจจัยแต่ละอย่างนี้จะมีน้ำหนักมากน้อยต่าง กันไปในสังคมแต่ละแห่ง ในญี่ปุ่นปัจจัยประการแรก คือ ศีลธรรมประจําตน กล่าวได้ว่าอ่อนแรงลงไปมาก เนื่องจากว่าเดิมประเทศญี่ปุ่นมีศาสนาพุทธเป็นศาสนา หลัก คำสอนในพระพุทธศาสนาได้รับการศึกษาและ ประพฤติปฏิบัติโดยทั่วไป แต่เมื่อสมัยปฏิรูปเมจิประมาณร้อยกว่าปีที่ผ่าน มา ทหารขึ้นมามีบทบาทมาก และต้องการเชิดชูพระ กัลยาณมิตร กรกฎาคม ๒๕๓๗ ๔๒