การประพฤติในสังคม : หน้า 21/128

เสมอ ลุ่มๆ ดอนๆ ไม่ได้ สม่ำเสมอ นี้ได้ชื่อว่า ถึงซึ่งความ ตามสมควร เป็นใหญ่จริงอย่างนี้ เพราะว่าตน ประพฤติถูกสังคหวัตถุ ในสังคหวัตถุนี้ ไม่ใช่แต่ใน พระพุทธศาสนานี้เท่านั้น ในศาสนา ไหนก็ช่าง ในชาติไหนภาษาไหนก็ ช่าง ก็ย่อมได้รับความนับถือดุจ เดียวกันในโลกอยู่อย่างเสมอไป เมื่อ เข้าใจหลักอันนี้แล้ว ดัดแปลงแก้ไข ตัวกันเสียใหม่ ว่าประพฤติอยู่นี้ มี การให้กันหรือเปล่า ไม่มีสังคหวัตถุ ความเป็นใหญ่ก็ไม่มี พูดวาจาไพ เราะในกันและกันน่ะ เป็นของที่ เราทำบ้างหรือเปล่า หรือพูดแต่คำ หยาบช้าในกันและกัน ถ้าพูดคำ หยาบช้าในกันและกัน เลิกพูดคำ หยาบช้าเสีย พูดวาจาไพเราะในกัน และกัน กลับเสียใหม่ ประพฤติ เมื่อขาดอะไรให้ขาดผ้านุ่ง ให้ผ้านุ่ง ขาดผ้าห่ม ให้ผ้าห่ม ขาดข้าวปลา อาหารที่จะมาบริโภคในวันหนึ่ง ก็ ให้เสีย ให้ทานแล้วก็พูดวาจาไพเราะ เมื่อได้ฟังถ้อยคำสำเนียงแล้วก็ไม่ จากไปเลย อยากอยู่ใกล้ที่เดียว อยาก รับใช้รับสอยทีเดียว นี้เพราะสัง เป็นสำคัญ ตัวอย่าง เมื่อเห็นตัวอย่างแล้วนั้น สำคัญที่จะเลี้ยงตัวของตัวได้ แก้ไข แนะนำให้ เวลามีโอกาสแนะนำสั่ง สอนตักเตือนให้ ดังนี้ให้เห็นตัวอย่าง ชี้ตัวอย่างให้ดูดังนี้ ได้ชื่อว่าประพฤติ ตนเป็นประโยชน์ในกันและกันมีอยู่ คหวัตถุการช่วยเหลือซึ่งกันและกัน บ้างหรือเปล่า ถ้าไม่ ว่ายังไม่เป็น ประโยชน์ในกันและกัน ก็กลับใจเสีย การพูด ไม่ใช่วาจาอันนั้นนี้ ประพฤติตนให้เป็นประโยชน์ในกัน ล่ะนะ ด่าก็ได้ ก็เป็นวาจาไพเราะ และกัน เราเกิดมาเป็นมนุษย์ ถ้า ปราศจากสมบัติมนุษย์ ใช้สมบัติ มนุษย์ไม่เป็น ก็เพราะปราศจาก สังคหวัตถุ ไม่มีสังคหวัตถุ ถ้ามีสัง คหวัตถุดังนี้แล้ว มนุษย์คนใดชั่ว ไม่มีเข้ามาใกล้ ใช้ได้ทุกคน เป็น สมบัติมนุษย์ของตัวทุกคน เป็นคน เหมือนกัน จะด่าไม่ให้ชั่ว ให้ทำดี เสีย พ่อด่าลูก ก็ไม่ให้ทำชั่วอย่างนี้ แหละ นั่นแหละเป็นวาจาไพเราะ ของพ่อแม่ ที่ลูกได้ฟังเลยเลิกทำ ความชั่ว นั้นแหละเป็นวาจาไพเราะ ของพ่อแม่ ที่พ่อแม่ได้ทำเข้าแล้ว กลับตัวเป็นประพฤติดี นี้เป็นสังคหะ ดีหมด ทำไมเป็นคนดีหมดล่ะ เพราะ วัตถุอย่างนี้ ประพฤติให้เป็นประโยชน์นะ สังคหวัตถุ ต้องฉลาดในสังคหวัตถุ ทำอะไรให้ ทำดังนั้นดังนี้ ให้เห็น ให้เป็นประโยชน์แก่ผู้อยู่ในปกครอง ของตน เมื่อประพฤติตนเช่นนี้ได้ชื่อ ว่าเป็นเนติแบบแผนอันดีของกุลบุตร กุลสตรีต่อไปในภายหน้า เหตุนี้ ตำรับตำราจึงวางไว้ เป็นเนติแบบแผนในพระพุทธศาสนา ถึงแม้พระองค์จะเสด็จดับขันธปริ นิพพานไปเป็นกาลช้านานแล้ว เมื่อ เราประพฤติถูกหลักฐานเข้าเช่นนี้ เหมือนพระองค์มีพระชนม์อยู่ ได้สั่ง สอนเราต่อหน้าต่อตา เราจะประ พฤติถูกหลักเจริญเช่นนี้ได้ ถ้าถูก หลักเจริญเช่นนี้แล้ว ไม่ต้องไปสงสัย เป็นภิกษุจะทำบุญกุศลอันใด ประ พฤติสิ่งใด เป็นสามเณรจะกระทำ กองการกุศลอันใด ทำความดีอันใด กัลยาณมิตร สิงหาคม ๒๕๓๙ ๑๙