พระธรรมเทศนา : หน้า 11/128

พระธรรมเทศนา ธรรมทั้งหลาย เกิดแต่เหตุ นโม ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ฯ (๓ ครั้ง) เย ธัมมา เหตุปป กวา เตสญฺจ โย นิโรโธ จ อวิชชา หิ สมภูตา อโถ สัญญา จ สงฺขารา อุปฺปชฺชนฺติ นิรุชฺฌนติ เอวํ ธมฺมา อนิจจาก เอตตกานมปิ ปาราน ปฏิป เขก เมธาวี เตสํ เหตุ ตถาคโต เอวํ วาที มหาสมโณ รูปญ จ เวทนา ตถา วิญญาณญฺจาติปญฺจิเม เอวํ หุตวา อภาวโต ตาวกาลิกตาทิโต อตฺถ์ อญฺญาย สาธุก อโมฆ ชีวิต ยถาติ ฯ โดย : พระมงคลเทพมุนี (หลวงพ่อวัดปากน้ำ ภาษีเจริญ) แสดงธรรมเมื่อ วันที่ ๑๑ ตุลาคม ๒๔๙๗๗ อาตมภาพจักได้แสดงธรรมิกถา 3. เทศนาของพระบรมศาสดา พระองค์ได้รับสั่งด้วยพระองค์เองว่า ธรรมทั้งหลายเกิดแต่เหตุ ไม่มีเหตุแล้วธรรมก็เกิดไม่ได้ นั้นเป็นข้อใหญ่ใจ ความทางพระพุทธศาสนา ผู้มีปัญญาจะพึงได้สดับในบัดนี้ ตามวาระพระ บาลีที่ยกขึ้นไว้ในเบื้องต้นว่า เย ธมฺมา เหตุปปพภวา เตส เหตุ ตถาคโต เตสญฺจ โย นิโรโธ จ เอวํ วาที มหาสมโณ ธรรมทั้งหลายเกิดแต่เหตุ พระ ตถาคตเจ้าตรัสเหตุของธรรมเหล่านั้น และความดับเหตุของธรรมเหล่านั้น พระมหาสมณเจ้าตรัสอย่างนี้ นี่เนื้อความของพระบาลีแห่งพุทธภาษิต คลี่ความเป็นสยามภาษา อรรถาธิบายว่า คำว่าเหตุนั้น ในสังคหะแสดงไว้ ฝ่ายชั่วมีสาม ฝ่ายดีมีสาม ดังพระบาลีว่า โลภเหตุ โทสเหตุ โมหเหตุ อโลภเหตุ อโทสเหตุ อโมหเหตุ มีเหตุสามดังนี้ เพราะท่านแสดงหลักไว้ตามวาระพระบาลีที่ยกขึ้นไว้นะ ท่านแสดงหลัก ยกเบญจขันธ์ทั้ง ๕ มีอวิชชาเป็นปัจจัย วางหลักไว้ดังนี้ มกราคม ๒๕๓๘ ๔ กัลยาณมิตร