คุณสมบัติของครู : หน้า 65/128

ทุกคนทำความดี ให้ละชั่ว และทำใจ รองรับความบริสุทธิ์จากผู้ถ่ายทอดวิชา ถามว่าใครระลึกถึงอุปการะของพราหมณ์ ของตนให้สะอาดบริสุทธิ์อยู่ตลอดเวลา เพราะผู้ที่ขาดวินัยแล้ว ก็เท่ากับเป็นผู้ ซึ่งตลอดพระชนม์ชีพของพระองค์ไม่เคย สร้างภัยให้ตนเอง มีปรากฏเลยที่จะสั่งสอนหรือทำต้นแบบ ในทางที่ไม่ดี และคุณธรรมที่สมกับความ เป็นครูของมนุษย์และเทวดาทั้งหลาย อีก หมวดก็คือ ทรงเป็นผู้มีพระปัญญาธิคุณ พระบริสุทธิคุณ และพระมหากรุณาธิคุณ ปัญญาธิคุณ คือ เป็นผู้มีความรู้ แจ้งเห็นจริงในความเป็นไปของชีวิตอย่าง แท้จริง วิสุทธิคุณ คือ เป็นผู้มีความบริสุทธิ์ หมดจดในทุก ๆ เรื่อง ทั้งกาย วาจา ใจ มหากรุณาธิคุณ คือ เป็นผู้มี ทั้งหมดนี้เป็นคุณสมบัติของครู และศิษย์ หรือของผู้ถ่ายทอดความรู้ และผู้รับการถ่ายทอดความรู้ ดังตัวอย่าง เรื่องของพระสารีบุตรเถระ ผู้ซึ่งเป็น อาจารย์และพระราธะซึ่งเป็นศิษย์ ทั้ง ๒ ท่านนี้เป็นตัวอย่างที่ดีมากในการเป็นครู และเป็นศิษย์ เรื่องทั้งหมดนั้นได้บันทึก ไว้ในพระสูตรและอรรถกถาแปล ธรรม บทเล่มที่ ๑ ภาคที่ ๒ มีเนื้อความว่า พระราธะเกิดในสกุลพราหมณ์ เมื่อเป็นคฤหัสถ์ได้เป็นผู้ตกยากในยาม ชรา จึงไปอาศัยภิกษุทั้งหลายอยู่ในวัด เชตวัน เมืองสาวัตถี ช่วยดายหญ้า แสงสว่างมีประโยชน์แก่ผู้มีดวงตา กวาดบริเวณวัดและถวายน้ำล้างหน้าล้าง ดิฉันใด ครูก็เปรียบเสมือนแสงสว่าง ที่ มือล้างเท้าแก่พระภิกษุทั้งหลาย เป็นต้น เอื้อประโยชน์ต่อศิษย์ผู้ที่มีดวงตาดีฉันนั้น เมื่อครูคือผู้ถ่ายทอด ผู้รับก็ต้องคือศิษย์ พระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสว่า ความรู้หาก เกิดแก่คนพาลแล้ว ก็จะมีแต่นำความ เสื่อมเสียมาให้ เมื่อเป็นเช่นนี้ ขันน้ำ ต้องสมกับพานรอง คุณธรรมหรือคุณ สมบัติที่ศิษย์สมควรมีก็คือ ความปรารถนาที่จะช่วยให้สรรพสัตว์พ้น ทุกข์ พบสุขที่แท้จริง พราหมณ์ราธะอยากบวชเหลือ เกิน แต่ภิกษุทั้งหลายไม่ยอมให้บวช ด้วย เห็นว่าแก่แล้ว ร่างกายของพราหมณ์จึง ซูบผอมลงเพราะผิดหวังที่ไม่ได้บวช วันหนึ่ง พระศาสดาทรงตรวจดู อุปนิสัยของสัตว์โลก เห็นอุปนิสัยแห่ง พระอรหันต์ของราชพราหมณ์ จึงเสด็จ ๑. มีความอ่อนน้อมถ่อมตนต่อผู้ ไปยังที่ที่พราหมณ์กวาดลานวัดอยู่ ตรัส ถ่ายทอดวิชา เพื่อที่จะได้ดำรงความรู้ ถามว่า ได้รับการสงเคราะห์อะไรจาก เหล่านั้นไว้อย่างยาวนาน ภิกษุทั้งหลายบ้าง พราหมณ์กราบทูลว่า ได้อาหารพอยังชีพ ได้อาศัยหลับนอน สิ่งที่เขาต้องการที่สุดคือการบวช แต่ภิกษุ ทั้งหลายไม่ยอมให้บวช ๒. มีความอดทน ขยันหมั่นเพียร เพื่อรองรับความกรุณาจากผู้ถ่ายทอดวิชา เพราะผู้ที่ขาดความอดทนแล้ว ก็จะหมด โอกาสในการรับความรู้ทุกอย่าง ๓. เป็นผู้มีระเบียบวินัย เพื่อจะ พระศาสดาทรงปรารภเรื่องราธ พราหมณ์นี้ รับสั่งให้ประชุมสงฆ์ ตรัส ได้บ้าง พระสารีบุตรกราบทูลว่า ท่าน ระลึกได้ คือคราวหนึ่งท่านบิณฑบาตอยู่ ในกรุงราชคฤห์ พราหมณ์ราธะได้ถวาย อาหารท่านทัพพีหนึ่ง พระศาสดาตรัสว่า “สารีบุตร เธอช่วยเปลื้องทุกข์ของ พราหมณ์ผู้เคยมีอุปการะนี้มิควรหรือ?” “ได้ พระเจ้าข้า” พระสารีบุตรทูล “ข้าพระองค์จักให้พราหมณ์นี้บวช” เมื่อพระราธะบวชแล้วก็ลำบาก ด้วยอาหารการขบฉัน เพราะเป็นพระใหม่ บวชเมื่อแก่, พระสารีบุตรจึงพาพระ ราธะจาริกไปในที่ต่างๆ พร่ำสอน อบรม ตักเตือนอยู่เนืองๆ ว่า “สิ่งนี้ควรทำ สิ่งนี้ ไม่ควรทำ” พระราธะ เป็นพระแก่ที่ว่าง่าย รับ โอวาทด้วยความเคารพ ปฏิบัติตามโอวาท ของพระสารีบุตร อยู่ไม่นานนักก็ได้ สำเร็จอรหัตผล ในช่วงเวลาที่ผ่านไปในแต่ละวัย ของชีวิต ไม่มีจังหวะไหนเลยที่ว่างเว้น ไปจากการเรียนรู้ และทุก ๆ สิ่งที่พบเห็น ก็ล้วนเป็นครูของเราทั้งหมด เพียงแต่ว่า เราจะสามารถหยิบขึ้นมาพิจารณาได้มาก น้อยแค่ไหน และมี “ครู” ท่านหนึ่ง หากเราได้หยุดใจอย่างถูกวิธีแล้ว เราจะ พบกับท่าน ณ ศูนย์กลางฐานที่ ๗ ภายใน กาย กว้างศอก ยาววา หนาคืบของเรา นเอง กัลยาณมิตร ๖๓ มกราคม ๒๕๓๘