เจโตวิมุติและการเผยแผ่พระพุทธศาสนา : หน้า 107/128

ของสมาธิ พระไตรปิฎกได้บันทึก หลังจากฉันแล้ว ช่างไม้ก็ได้สนทนา เรื่องนี้ไว้ว่า ครั้งหนึ่ง ขณะที่พระสัมมา สัมพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ เชตวนาราม เมืองสาวัตถีนั้น พระอนุรุทธเถระ ได้ตามเสด็จไปด้วย วันหนึ่ง มี หัวหน้าช่างไม้คนหนึ่งชื่อ ปัญจังคะ ให้คนใช้มานิมนต์พระเถระ พร้อม ด้วยพระอีก ๓ รูป ไปฉันภัตตาหาร กับพระเถระ กันก็เพียงตัวหนังสือเท่านั้น ฝ่าย วิปัสสนากรรมฐานในการบรรลุธรรม ผู้ปฏิบัติต้องบรรลุวิมุติทั้ง ๒ จึงจะ ละกิเลสได้” “เจโตวิมุติทั้ง ๒ นี้ ต่างกัน ทั้งความหมายและตัวหนังสือ เจโต วิมุติอันไม่มีประมาณ คือภิกษุแผ่ เมตตา กรุณา มุทิตา อุเบกขา ไป ตลอดทั้งโลก แล้วมีจิตเพียบพร้อม ด้วยพรหมวิหารธรรมอย่างไม่มีประ มาณ คือไม่มีขอบเขตจำกัดในผู้หนึ่ง หรือที่ใดที่หนึ่ง แผ่ไปอย่างกว้าง ขวางในหมู่สรรพสัตว์ทั้งหลายและ ในโลกทั้งปวง ส่วนเจโตวิมุติอันไม่มี อารมณ์ใหญ่ คือ ภิกษุแผ่นิมิตกสิณ ไปครอบโคนต้นไม้ ๑ ต้นบ้าง ๒ ต้น บ้าง จากนั้นก็แผ่ขยายออกไปครอบ คลุม ๑ เขตบ้าง ๒ เขตบ้าง ๓ เขต บ้าง จากนั้นก็แผ่ขยายออกไปครอบ คลุม ๑ ประเทศ บ้าง ๒ ประเทศ บ้าง ๓ ประเทศบ้าง จนกระทั่งแผ่ ขยายไปครอบคลุมถึงแผ่นดิน คือ โลกที่มีมหาสมุทรเป็นที่สุดแล้วนึกอยู่ ในใจว่าใหญ่ๆ” ช่างไม้ได้ฟังคำตอบจากพระ เถระแล้ว เข้าใจความหมายเจโต “เจโตวิมุติอันไม่มีประมาณ วิมุติทั้ง ๒ ได้ดี นับว่าท่านประสบ กับเจโตวิมุติอันมีอารมณ์ใหญ่ต่าง ความสำเร็จในการเผยแผ่พระพุทธ กันหรือเหมือนกันอย่างไร” ช่างไม้ ศาสนาอย่างดียิ่ง กาม เมื่อพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะ “แล้วท่านเข้าใจว่าอย่างไร” เสด็จดับขันธปรินิพพาน พระองค์ “กระผมเข้าใจว่า วิมุติทั้ง ๒ ทรงเข้าอนุปุพพวิหารสมาบัติ คือ มีความหมายเหมือนกัน จะต่าง ทรงเข้าฌานไปตามลำดับเริ่มตั้งแต่ ๑๐๕ กัลยาณมิตร มกราคม ๒๕๓๘