การเสด็จพระพุทธบาทและการปราบจระเข้ : หน้า 81/128

ภ าพตอนที่ ๑๘ วาดต่อจากตอนเสด็จพระพุทธบาท ใช้เนื้อที่เพียง ส่วนบนของบานหน้าต่าง แลเห็นแม่น้ำใหญ่ ในแม่น้ำมีจระเข้ตัว หนึ่งกำลังโผล่หัวขึ้นมาที่เรือ ซึ่งมีด้วยกันเพียง ๒ ลำ ลำหนึ่งเป็นอย่าง เรือสำปั้น มีคนพาย ๒ คน อีกลำหนึ่งเป็นเรือฉลอม ซึ่งนิยมใช้ตาม แถบชายทะเลภาคตะวันออก มีคน ๗ คน คนหนึ่งนุ่งโจงกระเบน สวม เสื้อแขนยาวสีดำ สวมหมวกฝรั่ง กำลังทำท่ายืนกวัดแกว่งดาบอยู่เพียง ผู้เดียว น่าสังเกตว่าจระเข้นั้นมีเลือดสีแดงสดทะลักออกมาจากต้นคอ แสดงว่าต้องถูกอาวุธจากชายบนเรือแล้ว ที่บนบกมีป่าไม้กับภูเขา ชายป่ามีบ้านไม้และตึกฝรั่งปลูกอยู่สอง สามหลัง ห่างออกไปทางขวา วาดเป็นชายทะเล มีตลิ่งอย่างริมแม่น้ำ มิได้วาดเป็นชายหาด บริเวณนี้มีเรือพระที่นั่งลำหนึ่งชักธงข้างข้างท้าย อยู่ เรือนี้มีเสากระโดง ๒ เสา กับปล่องไฟ ๑ ปล่อง เมื่อนำไปเทียบกับ รูปถ่ายเรือรุ่นเก่าแล้ว เห็นว่าควรเป็นเรือทิพย์มรณยุทธ์ ซึ่งตา ซึ่งตามประวัติ ว่าเป็นเรือเหล็กลำแรกที่ขึ้นระวางประจำการในสมัย ร.๕ เมื่อ พ.ศ.๒๕๑๓ ต่อมาจากสก็อตแลนด์ ประเทศอังกฤษ ปลดระวางเมื่อ พ.ศ. ๒๕๔๒ (ดู หนังสือ ประชุมภาพประวัติศาสตร์ทหารและตำรวจ) บนบกใกล้ที่เรือทอดสมอ มีเต็นท์ ๑ หลัง ในเต็นท์มีคนหมอบที่ พื้น ๒ คน กับนั่งบนเก้าอี้ ๑ คน นอกเต็นท์มีกองทหาร และคนกำลัง ขี่ม้าไล่กันหลายคนท่ามกลางสนามระหว่างป่าเขา รายละเอียดของภาพ ตามที่ผู้เขียน (เอนก) สามารถดึงออกมาได้มีทั้งหมดเพียงแค่นี้ ภาพนี้อาจารย์จุลทัศน์ กล่าวว่าเป็นตอน ร.๕ เสด็จฯทรงปราบ จระเข้ใหญ่ที่แม่น้ำบางปะกง จังหวัดฉะเชิงเทรา ท่านว่าสมัยก่อนแม่น้ำ บางปะกงมีจระเข้ชุกชุมมาก และรบกวนขบกัดชาวบ้านแถบริมฝั่งแม่น้ำ ตลอดจนผู้คนที่สัญจรไปมาตามล่าน้ำนั้นเนืองๆ กล่าวกันว่าจระเข้ใหญ่ ตัวหนึ่งเป็นจระเข้จ้าว ไม่มีหมอคนใดกล้าจับจึงต้องกราบบังคมทูลพระ บาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวเสด็จฯไปทรงปราบกระทั่งสำเร็จ อาจารย์จุลทัศน์กล่าวปิดท้ายคำบรรยายว่า เรื่องการเสด็จฯไป ทรงปราบจระเข้นี้เป็นเรื่องเล่าสืบต่อกันมา ไม่มีในจดหมายเหตุ และมี ได้ระบุปีที่เกิดเหตุการณ์ ทั้งท่านมิได้แจ้งในข้อมูลประกอบการเขียน ท้ายเรื่องว่าได้ฟังมาจากไหน ภายหลังเมื่อมีโอกาสพบตัว ผู้เขียนจึง ลองสอบถามข้อข้องใจดู จึงได้ทราบว่าเรื่องนี้เป็นเกร็ดอยู่ในหนังสือ เรื่องเมืองปราจีนบุรี ตระกูลอเนกบุณย์ เป็นหนังสืองานศพของตนใน สกุลอเนกบุณย์ พิมพ์เมื่อสมัยรัชกาลที่ 5 การจะซื้อจะค้นมาดูท่าทางจะ ลำบาก ผู้เขียนไม่มีและไม่เคยเห็นหนังสือเล่มนี้ ลองไปเสาะหาที่หอ สมุดแห่งชาติก็ไม่เป็นผลสำเร็จ ถามจากคนสนใจหนังสือเก่าด้วยกันก็ ไม่สำเร็จ หนังสือบางเล่มที่เคยเห็นนำข้อความตอนอื่นจากหนังสือ ตระกูลอเนกบุณย์ไปใช้ เช่น จดหมายเหตุฝรั่งเศสยึดจันทบุรี จัดพิมพ์ มกราคม ๒๕๐๘ กัลยาณมิตร