ศีลและการกลั่นกรอง : หน้า 31/136

สูงจึงสามารถใช้กลั่นกรองกายวาจาใจ ให้ละเอียดเพิ่มขึ้นได้ ศีลยิ่งหรืออธิศีล เมื่อรักษาศีล โดยปริยายทั้งเบื้องต่ำและเบื้องสูงได้ถูก ส่วน จึงเกิดศีลยิ่งขึ้น ศีลยิ่งนี้มี ลักษณะเป็นดวงกลมและมีขนาดเดียว กับดวงมนุษยธรรม แต่ละเอียดกว่า ใสกว่าและสว่างกว่า จึงซ้อนอยู่ใน กลางดวงมนุษยธรรมได้โดยไม่แย่งที่ กัน (เหมือนรังสีเอ็กซ์ซ้อนอยู่ได้ในแสง แตดฉะนั้น) เมื่อปฏิบัติเข้าถึงดวงศีลนี้เมื่อใด ก็ได้ชื่อว่าเห็นศิลยิ่ง เป็นศีลยิ่ง และ ได้กลั่นกาย วาจา ใจให้ละเอียดยิ่งขึ้นอีก ระดับหนึ่งแล้ว สรุป ศิลโดยปริยายเบื้องต่ำและ เบื้องสูง เป็นเพียงศีลรู้ แต่ศีลยิ่งหรือ อธิศีลเป็นศีลเห็น เมื่อใจหยุดสนิทคิดนิ่งอยู่ตรงศูนย์ กลางดวงศีลแล้ว ก็จะเห็นได้ทันทีว่า ศีล ของตนนั้นบริสุทธิ์เพียงไหน กาย วาจา ใจ ของตนสะอาดเพียงใด ถ้ายังไม่ สะอาด ก็เห็นได้เองว่าไม่สะอาดเพราะ อะไร หรือถ้าศีลขาดเป็นท่อน ทะลุเป็น ช่อง ก็เห็นได้ตามความเป็นจริงทุกสิ่งอัน ดวงสมาธิ สมาธิคืออะไร เครื่องกลั่นกรอง กาย วาจา ใจ ให้ละเอียดยิ่งขึ้นต่อ จากศีลเรียกว่า สมาธิ สมาธินั้นมีอยู่ ๓ ระดับด้วยกันคือ สมาธิโดยปริยาย เบื้องต่ำ ๑ สมาธิโดยปริยายเบื้องสูง ๑ และสมาธิยิ่งหรืออธิจิตอีก ๑ สมาธิโดยปริยายเบื้องต่ำ พระ พุทธเจ้าทรงแนะนำว่า อริยสาวกใน ธรรมวินัยของพระองค์นี้ ล้วนเป็นผู้สละ อารมณ์ทั้งสิ้นหลุดจากใจ ถึงซึ่งความ เป็นหนึ่งของใจ คือการคิดถึงเพียงอารมณ์ เดียวได้นี้เป็นสมาธิโดยปริยายเบื้องต่ำ สมาธิโดยปริยายเบื้องสูง พระ พุทธเจ้าทรงแนะน่าว่า ให้ดำเนินถึง ปฐมฌาน ทุติยฌาน ตติยฌาน จตุตถ ฌาน เมื่อเข้าฌานไดฌานหนึ่งได้ ย่อม เป็นสมาธิโดยปริยายเบื้องสูง สมาธิยิ่งหรืออธิจิต ปฏิบัติเห็นดวงศีลได้ชัดเจนแล้ว แสดงว่า กาย วาจา ใจ ละเอียดได้พอสมควรแล้ว เมื่อผู้ แต่ยังไม่พอต้องกลั่นให้ละเอียดยิ่งขึ้น ไปอีก ต่อจากได้เห็นดวงศีลแล้วผู้ปฏิบัติ ก็เพ่งใจหยุดสนิทติดนิ่ง เข้าไปตรงศูนย์ กลางดวงศีลนั้น ครั้นไม่มุ่งเรื่องอื่นนาน เข้า ใจจึงไม่หวังรวย ไม่หวังสวย ไม่ หวังใหญ่โต ฯลฯ หวังแต่ความสงบ ครั้นหยุดได้ถูกส่วนแล้ว ใจก็ถูกกลั่น กรองจนกระทั่งละเอียดอ่อนยิ่งกว่าดวง ศีล เป็นผลให้ดวงศีลขยายว่างออกไป เห็นทางสายกลางได้ชัดเจน ใจก็ผ่านเข้า ไปในทางสายกลางนั้นโดยอัตโนมัติ สามารถเห็นดวงธรรมชั้นในเข้าไปอีก ดวงหนึ่งมีขนาดเดียวกันกับดวงศีล แต่ ละเอียดกว่า ใสกว่าและสว่างกว่า เรียก ว่า ดวงสมาธิ ดวงสมาธิ คือดวงสมาธิยิ่ง คือ สามารถกลั่นกรองกาย วาจา ใจ ให้ ละเอียดได้ยิ่งกว่าที่ได้ทำมาแล้วตั้งแต่ ต้น ใจผู้ปฏิบัติก็หยุดสนิทติดนิ่งอยู่ ตรงกลางดวงสมาธินั้น ดวงปัญญา ปัญญาคืออะไร ในแง่ของการ ปฏิบัติธรรมแล้ว ปัญญาคือเครื่องกลั่น กรองกายวาจาใจให้ละเอียดยิ่งขึ้น ต่อจากสมาธิ ปัญญานี้มีอยู่ ๓ ระดับ ด้วยกันคือ ปัญญาโดยปริยายเบื้องต่ำ • ปัญญาโดยปริยายเบื้องสูง ๑ และ ปัญญายิ่งหรืออธิปัญญาอีก ๑ ปัญญาโดยปริยายเบื้องต่ำ พระพุทธเจ้าทรงแนะนำว่า อริยสาวก ในพระธรรมวินัยของพระองค์นี้ เป็นผู้ ปฏิบัติให้รู้ถึงซึ่งความเกิดขึ้นและความ เสื่อมไปของสังขารทั้งหลาย และรู้ข้อ ปฏิบัติให้ถึงซึ่งความสิ้นทุกข์ โดยวิธี ที่ชอบ นี่คือปัญญาโดยปริยายเบื้องต่ำ ปัญญาโดยปริยายเบื้องสูง พระพุทธเจ้าทรงแนะนำอีกว่า ภิกษุ ในพระธรรมวินัยของพระองค์นี้เป็นผู้รู้ ชัดว่า นี้ทุกข์ นี้คือเหตุแห่งทุกข์ มีความ ดับทุกข์ นี้ข้อปฏิบัติให้ถึงความดับทุกข์ ความรู้ชัดในสัจธรรมทั้ง ๔ ประการนี้ เป็นปัญญา โดยปริยายเบื้องสูง ปัญญายิ่งหรืออธิปัญญา เมื่อ ผู้ปฏิบัติเห็นดวงสมาธิได้ชัดเจนแล้ว แสดงว่ากายวาจา-ใจละเอียดเพิ่มขึ้นอีก อีกระดับหนึ่งแล้ว แต่ก็ยังไม่พอ จ่า ต้องกลั่นให้ละเอียดยิ่งขึ้นไปอีก ต่อจากได้เห็นดวงสมาธิแล้ว ผู้ ปฏิบัติก็เพ่งใจหยุดสนิทติดนิ่งเข้าไปตรง ศูนย์กลางดวงสมาธินั้น ครั้นหยุดได้ ถูกส่วนแล้ว ใจก็ถูกกลั่นกรองกระทั่ง ละเอียดอ่อนยิ่งกว่าดวงสมาธิ เป็นผล ให้ดวงสมาธิขยายว่างออกไป เห็นทาง สายกลางได้ชัดเจน ใจก็ผ่านเข้าไปใน ทางสายกลางนั้นโดยอัตโนมัติ สามารถ เห็นดวงธรรมชั้นในเข้าไปอีกดวงหนึ่ง มีขนาดเดียวกันกับดวงสมาธิ แต่ละเอียด กว่า ใสกว่าและสว่างกว่า เรียกว่า ดวง ปัญญา Kalyanamitra.org 100