พระไตรปิฎก : หน้า 50/136

พระไตรปิฎกคืออะไร? ศาสนาทุกศาสนา ย่อมมีคัมภีร์ หรือตำราทางศาสนาเป็นหลักในการสั่ง สอน แม้เดิมจะมิได้ขีดเขียนเป็นลาย ลักษณ์อักษร แต่เมื่อมนุษย์รู้จักใช้ตัว หนังสือ ก็ได้มีการเขียน การจารึกคำ สอนในศาสนานั้น ๆ ไว้ เมื่อโลกเจริญ ขึ้นถึงกับมีการพิมพ์หนังสือเป็นเล่ม ๆ ได้ คัมภีร์ศาสนาเหล่านั้นก็มีผู้พิมพ์เป็นเล่ม ชั้นโดยลำาดับ พระไตรปิฎก หรือที่เรียกในภาษา บาลีว่า ติปิฎกหรือเตปิฎกนั้น เป็น คัมภีร์หรือตำราทางพระพุทธศาสนา เช่นเดียวกับ ไตรเวท เป็นคัมภีร์ของ ศาสนาพราหมณ์ ไบเบิ้ลของศาสนา คริสต์ อัล-กุรอานของศาสนาอิสลาม กล่าวโดยรูปศัพท์ คำว่าพระ ไตรปิฎก แปลว่า ๓ คัมภีร์ เมื่อแยก เป็นคำ ๆ ว่า พระไตรปิฎก คำว่า พระเป็นค่าแสดงความเคารพหรือยก ย่อง คำว่าไตร แปลว่า ๓ คําว่า ปิฎกแปลได้ ๒ อย่าง คือแปลว่าคัมภีร์ หรือตำราอย่างหนึ่ง แปลว่ากระจาด หรือตะกร้าอย่างหนึ่ง ที่แปลว่ากระจาด หรือตะกร้า หมายความว่าเป็นที่รวบ รวมคำสั่งสอนของพระพุทธเจ้าไว้เป็น หมวดหมู่ไม่ให้กระจัดกระจาย คล้าย กระจาดหรือตะกร้าอันเป็นภาชนะใส่ของ ฉะนั้น พระไตรปิฎกแบ่งออกเป็น อะไรบ้าง? เมื่อทราบแล้วว่า คำว่าพระไตร ปิฎกแปลว่า ๓ คัมภีร์ หรือ ๓ ปิฎก จึงควรทราบต่อไปว่า ปิฎกนั้นมี อะไรบ้าง และแต่ละปิฎกนั้นมีความ หมายหรือใจความอย่างไร ปิฎก ๓ นั้นแบ่งออกดังนี้:- ๑. วินัยปิฎก ว่าด้วยวินัยหรือ ศีลของภิกษุ ภิกษุณี ๒. สุตตันตปิฎก ว่าด้วยพระ ธรรมเทศนาทั่ว ๆ ไป ๓. อภิธัมมปิฎก ว่าด้วยธรรมะ ล้วน ๆ หรือธรรมะที่สำคัญ เพื่อความเข้าใจชัดได้ว่าเป็นแผน ที่พิมพ์กำกับไว้ในหนังสือเล่มนี้แล้ว ให้ เห็นส่วนต่าง ๆ และความหมายของส่วน นั้น ๆ ในพระไตรปิฎกโดยชัดเจน ในที่นี้จะยังไม่กล่าวถึงรายการ ละเอียดว่า วินัยปิฎก สุตตันตปิฎก และ อภิธัมมปิฎก แบ่งส่วนออกไปเป็นอะไร อีก เพราะต้องการให้ท่านผู้อ่านได้ ทราบข้อความอื่น ๆ เกี่ยวกับพระไตร ๆๆ ปิฎก เช่นประวัติความเป็นมาเป็นต้น แล้วจึงจะกล่าวถึงส่วนต่าง ๆ ของแต่ละ ปิฎกในภายหลัง ความเป็นมาของ พระไตรปิฎก การกล่าวถึงความเป็นมาแห่ง พระไตรปิฎก จําเป็นต้องกล่าวถึงเหตุ การณ์ตั้งแต่ยังมิได้จดจารึกเป็นลาย ลักษณ์อักษร รวมทั้งหลักฐานเรื่องการ ท่องจำ และข้อความที่กระจัดกระจาย ยังมิได้จัดเป็นหมวดหมู่จนถึงมีการ สังคายนา คือจัดระเบียบหมวดหมู่ การ จารึกเป็นตัวหนังสือและการพิมพ์เป็นเล่ม ในเบื้องแรกเห็นควรกล่าวถึง พระสาวก ๔ รูป ผู้มีส่วนเกี่ยวข้องกับ ประวัติความเป็นมาแห่งพระไตรปิฎก คือ:- ๑. พระอานนท์ ผู้เป็นพระอนุชา (ลูกผู้พี่ผู้น้อง) และเป็นผู้อุปัฏฐากรับใช้ ใกล้ชิดของพระพุทธเจ้า ในฐานะที่ทรง จำพระพุทธวจนะไว้ได้มาก ๒. พระอุบาลี ผู้เชี่ยวชาญทาง วินัย ในฐานะที่ทรงจำวินัยปิฎก ๓. พระโสณกุฏิกัณณะ ผู้เคย ท่องจำบางส่วนแห่งพระสุตตันตปิฎก และกล่าวข้อความนั้นปากเปล่า ในที่ เฉพาะพระพักตร์ของพระพุทธเจ้า ได้ รับสรรเสริญว่าทรงจำได้ดีมาก ทั้ง สําเนียงที่กล่าวข้อความออกมาก็ชัดเจน แจ่มใส เป็นตัวอย่างแห่งการท่องจ่า ในสมัยที่ยังไม่มีการจารึกพระไตรปิฎก เป็นตัวหนังสือ ๔. พระมหากัสสป ในฐานะเป็น ผู้ริเริ่มให้มีการสังคายนา จัดระเบียบ พระพุทธวจนะให้เป็นหมวดหมู่ ในข้อ นี้ย่อมเกี่ยวโยงไปถึงพระพุทธเจ้า พระ สารีบุตร และพระจุนทะน้องชายพระสา รีบุตร ซึ่งเคยเสนอให้เห็นความสำคัญ ของการท่าสังคายนา คือจัดระเบียบค่า สอนให้เป็นหมวดหมู่ดังจะกล่าวต่อไป อ่านต่อฉบับหน้า Kalyanamitra.org