การเดินทางไปเฝ้าสมเด็จพระบรมศาสดา : หน้า 98/136

CG จะเดินทางไปเฝ้าสมเด็จพระบรมศาสดา ก็ยินดีอาราธนาให้ ร่วมเดินทางไปด้วย ตนขอปวารณาที่จะถวายความสะดวก ในเรื่องอาหารบิณฑบาตจนกว่าจะบรรลุถึงสาวัตถีราชธานี แห่งแคว้นโกศล เมื่อภิกษุทั้งหลายทราบข่าวนี้ ภิกษุรูปที่ ประสงค์จะเดินทางอยู่แล้ว ก็เตรียมตัวไปสมทบกับหมู่เกวียน ซึ่งกำหนดจะเคลื่อนออกในอีกสองวันข้างหน้า กล่าวทางหมู่เกวียนของธนิยะ ชาวขับเกวียนทั้งหลายก็ เตรียมตรวจล้อตรวจเพลา และตระเตรียมทัพสัมภาระเพื่อจะ เดินทางผ่านเนื้อที่อันมีความแข็ง เป็นโขดหินสลับกับพื้นดิน ธรรมดามากกว่าที่แล้ว การเตรียมสินค้าใหม่ของแคว้นวัชชี ขึ้นบรรทุกเกวียน ได้กระทำกันเสร็จก่อนหน้าวันเดินทาง แต่สินค้าเครื่องหอมและผ้าอันบรรทุกมาแต่แคว้นกาสีก็ยังคง มีอยู่มิใช่น้อย เพราะได้เตรียมไว้เพื่อขายอีกถึงสามแห่ง ใหญ่ ๆ คือ เมืองสาเกต, สาวัตถี และอโยธยา บทที่ ๑๗ เมืองสาเกต ความเมตตากรุณาของสีหเสนาบดี ขุนพลแห่ง นครไพศาลี ได้เป็นเครื่องประทับใจสองพ่อลูก ธนิยะและสุรเสนะให้จากไปด้วยความอาลัยและ สำนึกในบุญคุณเป็นอย่างยิ่ง ขณะที่ขบวนเกวียน เคลื่อนห่างจากราชธานีของแคว้นวัชชีออกไป เรื่อย ๆ ในเวลาเช้าตรู่นั้น ธนิยะได้กล่าวขึ้นว่า “ดูก่อนสุรเสนะ! การที่สีหเสนาบดีสำแดงเมตตากรุณา ต่อเราสองพ่อลูกเป็นพิเศษนี้ อาจมองให้เห็นคติได้ทั้งสองทาง คือในฐานะที่เราทั้งสองฝ่ายเป็นพุทธศาสนิกชนผู้ใฝ่สงบด้วย กัน การติดต่อเอื้อเฟื้อเผื่อแผ่กันก็ชื่อว่าเป็นไปโดยเหมาะสมแก่ อัธยาศัย แต่ในฐานะที่สีหเสนาบดีเป็นขุนพลผู้รับผิดชอบ ต่อชีวิตและความผาสุกแห่งประชาชาววัชชีทั้งหลาย การ ที่สีหเสนาบดีแสดงน้ำใจไมตรีต่อเรานั้น เป็นวิธีการ อันฉลาด เป็นทั้งเกียรติของวัชชี เป็นทั้งเครื่องป้องกัน อันตรายอันอาจมีขึ้นได้ ด้วยการลงทุนเพียงไมตรีจิตและ สิ่งอื่น ๆ อีกเล็กน้อย ก็ได้ผลสูงเกินทุนที่ลงไป การปราบ ศัตรูด้วยวิธีใช้เลือดเนื้อเข้าปราบ กับการใช้เมตตากรุณาอัน เป็นอาวุธชั้นสูงทางพระพุทธศาสนาปราบนั้น ย่อมมีคุณค่า เปรียบกันมิได้ ต่างว่าเราชาวขับเกวียนมิใช่คนค้าด้วย ใจซื่อ หากแฝงการสืบข่าวสอดแนมเพื่อประโยชน์แก่กองทัพ ของแคว้นมคธไว้เบื้องหลัง การที่เราจะกระทำอะไรลงไปให้ เป็นที่เสียหายแม้แต่น้อยต่อแคว้นวัชชีนั้น บุญคุณและเมตตา กรุณาของสีหเสนาบดีย่อมเป็นเครื่องกีดขวางให้เราลังเล หรือพลอยใส่สงบไปด้วยได้ เพราะฉะนั้นเจ้าจงจำไว้เถิดว่า ขึ้นชื่อว่า ไมตรีจิตหรือเมตตากรุณาที่สำแดงออกด้วย ความจริงใจนั้น ย่อมใช้ได้เป็นประโยชน์ดี ทั้งในทางส่วนตัว และในทางติดต่อระหว่างประเทศ อันเป็นเรื่องของการ บ้านเมือง" ภูมิประเทศจากวัช สู่แคว้นโกศลค่อยสูงขึ้นเป็นลำดับ บางครั้งหมู่เกวียนต้องลัดเลาะไปตามเชิงเขา บางครั้งก็สู่ที่ราบ มีละเมาะไม้ขึ้นอยู่เป็นแห่ง ๆ เมื่อเฉียงขึ้นไปทางด้านอุดรก็ ได้พบว่าต้นไม้เบญจพรรณต่าง ๆ มีน้อยลง มีไม้เต็งไม้รังและ ไม้สักมากขึ้น พื้นที่ดินบางแห่งก็มีสีแดงเข้ม ในที่ใดสะดวก ด้วยน้ำ มีเนื้อที่เหมาะแก่การเพาะปลูก มีลำธารไหลผ่านมาแต่ ภูเขา ในที่นั้นก็มีหมู่บ้านตั้งอยู่เรียงรายกันไป แต่ก็พอสังเกต ได้ว่าพื้นที่ตอนใดควรจะทำนาได้ แม้จะอยู่ไกลน้ำ ชาวนาก็ พยายามสร้างคันนาสำหรับป้องกันน้ำไว้หล่อเลี้ยงต้นข้าว และทำเหมืองคือลำรางสำหรับไขน้ำเข้านา ต่อเนื่องมาจาก ล่าธาร ถ้าน้ำมากก็ระบายออก ถ้าน้ำน้อยก็ทดน้ำในลำธาร ให้เอ่อสูงขึ้นแล้วส่งน้ำไปตามลำรางนั้น การทำไร่ฝ่าย ไร่อ้อย และข้าวโพด มีสลับไปเป็นแห่ง ๆ โดยทั่วไปชาวบ้านไม่ สนใจปลูกบ้านสร้างเรือนให้น่าอยู่ เพียงแต่ทำเป็นกระท่อมมุง ด้วยใบไม้บ้าง กระท่อมดินบ้าง บางแห่งก็อยู่รวมกันในกระท่อม นั้นทั้งคนและสัตว์ โดยปกติกระท่อมที่สร้างขึ้นจะเป็นกระท่อม ดินหรือกระท่อมมุงด้วยใบไม้ก็ตาม คงมิได้ยกพื้น ได้แต่ปราบ หน้าดินให้เรียบ แล้วมีเตียงนอนตั้งบนพื้นดินอีกต่อหนึ่ง ที่สำหรับนั่งก็ต่อเป็นดั่ง และเตียงนั้นถ้าหาไม้ทำพื้นได้ ก็ใช้ ไม้ ถ้าไม่สะดวก ก็นิยมใช้เชือกปอถักเป็นตา ๆ เกี่ยวโยงกัน พอได้อาศัยนอนไป หมู่บ้านที่ตั้งอยู่ตามริมแม่น้ำซึ่งมีน้ำท่วม ในฤดูน้ำหลาก ก็มักปลูกยกพื้นและมีความเป็นอยู่ดีกว่าผู้อยู่ลึก เข้าไปในทุ่งนาป่าเขา เพราะอาจติดต่อซื้อขายแลกเปลี่ยนสินค้า กันทางเรือได้สะดวก อ่านต่อฉบับหน้า Kalyanamitra.org