ปัญญาและการหลุดพ้น : หน้า 32/136

10 ดวงปัญญา คือปัญญายิ่ง เมื่อ เข้าถึงดวงปัญญาได้ ความคิดอ่านก็ เฉียบแหลมละเอียดสุขุมยิ่งขึ้น เลิกเป็น คนงมงายได้ทันที แต่เนื่องจากเป็นดวง ปัญญาของกายมนุษย์ จึงเป็นเพียงเริ่ม ต้นของปัญญายิ่งเท่านั้น ใจผู้ปฏิบัติก็ หยุดสนิทติดนิ่งอยู่ตรงกลางดวงปัญญา นั้น ดวงวิมุตติ วิมุตติ แปลว่าความหลุดพ้น จากกิเลสอันผูกใจสัตวโลกไว้ เป็น กิเลสละเอียดที่ฝังสนิทติดแน่นอยู่ใน สันดานสัตวโลกมานานนับภพนับชาติ ไม่ถ้วน อันได้แก่สังโยชน์ ๑๐ ประการ คือ ๑. สักกายทิฏฐิ ความเห็นอัน เป็นเหตุให้ถือตน ๒. วิจิกิจฉา ความลังเลสงสัย ในการปฏิบัติธรรม ๓. สีลัพพตปรามาส ความ เชื่อถือยึดแน่นในศีลพรตนอกพุทธศาสนา ๔. กามราคะ ความกำหนัด ด้วยอ้านาจกิเลสกาม ๕. ปฏิฆะ ความหงุดหงิดด้วย อ้านาจโทสะ รูปฌาน 5. รูปราคะ ความติดใจใน ๗. อรูปราคะ ความคิดใจ ในอรูปฌาน ๔. มานะ ความสำคัญตัวว่า ดีกว่าเขา เสมอเขา หรือต่ำกว่าเขา ๔. อุทธัจจะ ความคิดฟุ้งซ่าน ๑๐. อวิชชา ความไม่รู้ในสิ่ง ที่ควรรู้ เมื่อผู้ปฏิบัติเห็นดวงปัญญาได้ชัด เจนแล้ว แสดงว่ากาย วาจา ใจละเอียด เพิ่มขึ้นอีกระดับหนึ่งแล้ว แต่ยังไม่พอ จะ ต้องกลั่นให้ละเอียดยิ่งขึ้นไปอีก ต่อจากไ จากได้เห็นดวงปัญญาแล้ว ผู้ ปฏิบัติก็เพ่งใจหยุดสนิทติดนิ่งเข้าไปตรง ศูนย์กลางดวงปัญญานั้น ครั้นหยุดได้ ถูกส่วนแล้ว ใจก็ถูกกลั่นกรองจน กระทั่งละเอียดอ่อนยิ่งกว่าดวงปัญญา เป็นผลให้ดวงปัญญาขยายว่างออกไป เห็นทางสายกลางได้ชัดเจน ใจก็ผ่านเข้า ไปในทางสายกลางนั้นโดยอัตโนมัติ สามารถเห็นดวงธรรมชั้นในเข้าไปอีก ดวงหนึ่ง มีขนาดเดียวกันกับดวงปัญญา แต่ละเอียดกว่า ใสกว่าและสว่างกว่า เรียกว่า ดวงวิมุตติ ครั้นถึงดวงวิมุตติได้เท่านั้น กิเลส ทั้งหยาบทั้งละเอียดก็หลุด ใจก็เป็น อิสระเต็มที่ เกิดความสุขทันตาเห็นที เดียว เป็นความสุขที่ประณีตอย่างยิ่ง สมกับพุทธดำรัสที่ว่า นิพพาน ปรม สุข แปลว่า ความดับกิเลสเป็นสุข อย่างยิ่ง แต่เนื่องจากเป็นดวงวิมุตติ ของกายมนุษย์ จึงเป็นเพียงวิมุตติขั้นต้น เท่านั้น ใจผู้ปฏิบัติก็หยุดสนิทติดนิ่งอยู่ กลางตรงดวงวิมุตตินั้น ดวงวิมุตติญาณทัสสนะ วิมุตติญาณทัสสนะ แปลว่า ความรู้เห็นว่าหลุดพ้นจากกิเลสตาม ความเป็นจริง ในทางโลกเมื่อนัก ศึกษาเรียนจบหลักสูตรแล้ว จะรู้ว่าคน เองมีความรู้จริงหรือไม่ ต้องผ่านการ ทดสอบก่อน เมื่อผ่านการทดสอบจึงจะ ได้ใบรับรองยืนยันว่าเป็นผู้มีความรู้จริง แต่ในทางธรรมนั้นตรงกันข้าม คนหลุด พ้นกิเลสแล้ว ก็รู้ว่าคนหลุดพ้นแล้วจริง ๆ ไม่ต้องรอให้ใครมาบอก หรือออกใบ รับรองให้ เมื่อผู้ปฏิบัติเห็นดวงวิมุตติได้ชัด เจนแล้ว แสดงว่ากาย วาจา ใจละเอียด เพิ่มขึ้นอีกระดับหนึ่งแล้ว แต่ยังไม่พอ จ่าต้องกลั่นให้ละเอียดยิ่งขึ้นไปอีก ต่อจากได้เห็นดวงวิมุตติแล้ว ผู้ ปฏิบัติก็เพ่งใจหยุดสนิทติดนิ่งเข้าไปตรง ศูนย์กลางดวงวิมุตตินั้น ครั้นหยุดได้ ถูกส่วนแล้ว ใจก็ถูกกลั่นกรองกระทั่ง ละเอียดยิ่งกว่าดวงวิมุตติ เป็นผลให้ดวง วิมุตติขยายว่างออกไป เห็นทางสาย กลางได้ชัดเจน ใจก็ผ่านเข้าไปในทาง สายกลางนั้นโดยอัตโนมัติ สามารถ เห็นดวงธรรมชั้นในเข้าไปอีกดวงหนึ่ง มีขนาดเดียวกันกับดวงวิมุตติ แต่ ละเอียดกว่า ใสกว่าและสว่างกว่า เรียก ว่า ดวงวิมุตติญาณทัสสนะ ครั้นถึงดวงวิมุตติญาณทัสสนะได้ เท่านั้น ใจของกายมนุษย์ก็ละเอียดถึง ที่สุด สามารถรู้เห็นได้ตามความเป็นจริง ว่า บัดนี้กิเลสทั้งหยาบและละเอียดหมด สิ้นแล้ว เกิดความรู้ว่าหลุดพ้นแล้ว ย่อม รู้แจ้งว่าความเกิดหมดสิ้นแล้ว การประ พฤติพรหมจรรย์อยู่จบแล้ว กิจที่ควรทำ ได้ทําสําเร็จเรียบร้อยแล้ว กิจที่จะต้อง ท่าอื่นยิ่งไปกว่านี้ไม่มีอีกแล้ว แต่เนื่อง จากเป็นดวงวิมุตติญาณทัสสนะของกาย มนุษย์ จึงเป็นเพียงวิมุตติญาณทัสสนะ ขั้นต้นเท่านั้น ใจผู้ปฏิบัติก็หยุดสนิทคิด นั่งอยู่ตรงกลางดวงวิมุตติญาณทัสสนะ นน อ่านต่อฉบับหน้า Kalyanamitra.org