การสอนของสมเด็จพระบรมศาสดา : หน้า 98/122

๕๖ ว่า “ดูก่อนปริพาชิกา! จงคลายความโศกกำสรดทั้ง ปวงเถิด บัดนี้เธอได้มาอยู่ต่อหน้าตถาคตแล้ว ที่นี่มี แต่ความสงบระงับ ที่นี่มีแต่ความร่มเย็นเป็นสุข ไม่มีความพลาดหวังใด ๆ เพราะตถาคตย่อมสอน มิให้เป็นทาสแห่งความลืมตัวทุ่มเทความหวังลงใน เรื่องต่าง ๆ อย่างไม่รู้เท่าทันกฎแห่งความไม่เที่ยง แท้แน่นอน ดูก่อนปริพาชิกา เหตุไฉนเธอจึงถือเพศปริ พาชิกา และเมื่อมาถึงตถาคต จึงแสดงอาการโศกกำสรด ถ้าตถาคตจะพึงให้คำแนะนำอะไรแก่เธอได้ ก็จงเล่าความ เป็นไปทั้งปวงมาเถิด” “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์เป็นผู้มีประวัติ อันพึงสมน้ำหน้ามากกว่าที่จะได้รับอภัย เพราะเหตุที่ ตามใจตัวเอง และเป็นทาสของความรัก ข้าพระองค์ จึงต้องถูกทรยศหักหลัง และในที่สุดต้องระเห เร่ร่อนมาถือเพศปริพาชิกา ซึ่งเวลาให้ล่วงไปด้วย การเที่ยวโต้ตอบกับใครต่อใครทั่วไป อย่างหมด หวังในชีวิต ความที่ข้าพระองค์มีจิตใจบริสุทธิ์ ตามประสาของผู้รู้จักความจริงแห่งชีวิตน้อย ก็ นึกว่าถ้าเราหวังดีต่อใครแล้ว เขาก็จะหวังดีต่อเรา เช่นเดียวกัน เมื่อได้มาผจญกับคนใจร้ายกราด ซึ่งเห็น แก่ประโยชน์ของตนเป็นที่ตั้ง ก็ต้องประสบความเสียหาย ถึงแทบจะเอาชีวิตไม่รอด และทำให้นึกดูหมิ่นน้ำใจ มนุษย์ทั้งหลายว่า คงจะเต็มไปด้วยความคิดโกง โสโครก ยากที่จะเชื่อ ค่าของใครได้ แต่เมื่อพูดไปแล้ว ข้า พระองค์ก็ไม่ลืมโทษตัวเองว่า เพราะความเลว ความโง่ของ ข้าพระองค์ จึงต้องเป็นเช่นนี้ “ดูก่อนปริพาชิกา! จงเล่าไปเถิด อย่าเพิ่งลงโทษตัว เองว่าเลวทรามอย่างนั้นอย่างนี้เลย บางทีสิ่งที่เธอ นึกว่า เป็นเรื่องผิดพลาดที่สุดในชีวิตของเธอนั้น อาจเป็นเพียงเครื่องส่งเสริมเธอให้ได้ประสบแสง สว่างแห่งชีวิตก็ได้ ตถาคตย่อมเป็นกัลยาณมิตร ของผู้ตกอยู่ในความทุกข์ระทม เป็นประหนึ่งผู้เปิด น้ำตาของคนที่ร่ำไห้ และตถาคตย่อมสอนให้ผู้ นั้น ทำน้ำตาของตนเองให้แห้งโดยมิต้องมีใครคอย เช็ดให้ “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ นับเป็นพระมหากรุณาอัน สูงยิ่งที่ทรงช่วยชี้แจงให้ข้าพระองค์ผ่อนคลายความ โศกลงไปบ้าง ถ้าอย่างนั้นข้าพระองค์จักเล่าประวัติความ เป็นมาถวาย ให้ทรงทราบอย่างละเอียด ซึ่งอาจเป็นทาง ให้ทรงโปรดประทานความดับทุกข์แก่ข้าพระองค์ได้ "ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ! ในมหานครราชคฤห์ ราช ธานีแห่งแคว้นมคธ มีเศรษฐีผู้หนึ่งมีทรัพย์นับจำนวน โกฏิ ข้าพระองค์เป็นธิดาคนเดียวแห่งท่านเศรษฐีผู้ นั้น และเนื่องจากเป็นธิดาคนเดียวนี้เอง เมื่อรุ่นจำเริญ วัยท่านบิดาจึงหวง และถนอมให้อยู่แต่ชั้นบนของปราสาท ๗ ชั้น มีหญิงรับใช้เพียงคนเดียว” “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ! ยิ่งถูกกักตัวมากเท่าใด ก็ดูเหมือนจะยิ่งชวนให้อยากพบความเป็นอิสระมากเท่า นั้น แต่เมื่อไม่มีทางทำอย่างอื่นได้ ข้าพระองค์ก็ได้ แต่ชะเง้อมองดูอะไรต่ออะไรทางหน้าต่าง และคิดไปเท่า ที่จะคิดได้ บนชั้นบนปราสาทของข้าพระองค์นั้น ถ้ามอง ลงในเบื้องต่ำก็จะแลเห็นถนนภายในมหานครราช คฤห์และผู้คนซึ่งเดินไปมาอยู่ขวักไขว่ แต่เมื่อมอง ไกลออกไปก็แลเห็นทิวเขาต่าง ๆ เช่น คิชฌกูฏ, อิสคิล, เวปุลละ, เวภาระ, และปัณฑวะ และลำน้ำสัปปิ อันน่า รื่นรมย์” เว้นแต่ในฤดูหนาวมีหมอกลงจัดก็แลดูขาว ไปหมดไม่เห็นอะไร” "ข้าแต่พระสุคตเจ้า! วันหนึ่งเวลาสายได้มีเสียง อื้ออึงอยู่เบื้องล่างอย่างผิดสังเกต ข้าพระองค์จึงมองดู ทางหน้าต่างก็ได้เห็นราชบุรุษกำลังนำโจรคนหนึ่งไปสู่ที่ ฆ่า แต่เพื่อให้เป็นที่เกรงขามของผู้อื่น จึงพาประจานไป ในที่ต่าง ๆ พร้อมทั้งโบยด้วยแส้ครั้งละ ๕ เส้นควบ โจร ผู้นั้นหาร้องส่งเสียงครวญครางไม่ เป็นคนมีความอดทน และใจแข็งอย่างประหลาด” “ข้าแต่พระผู้มีพระภาคเจ้า จะเป็นเวรกรรมแต่ ปางไหนของข้าพระองค์ก็ไม่ทราบได้ ข้าพระองค์ได้เคย เห็นชายอื่น ๆ มาก็มาก ด้วยการเยี่ยมหน้าต่างมอง ทุกวัน แต่มิได้เกิดความสนใจเป็นพิเศษเหมือนเมื่อเห็น โจรผู้นั้นเลย เขาเป็นผู้ยังอยู่ในวัยหนุ่ม ร่างกาย ก๋าย่า เค้าหน้างามอย่างคนเข้มแข็งอดทน ไม่น่าจะมาเป็น ๑. อรรถกถาวิมานวัตถุ ฉบับยุโรป หน้า ๔๒ ๒.จตุตถนิยาด อังคุตตรนิกาย ๒๑/๓๘, ๒๓๘ Kalyanamitra.org กัลยาณมิตร สิงหาคม ๒๕๓๐