ความสันโดษและความสุข : หน้า 74/118

หรือเป็นผู้แทนราษฎรก็ไม่พอ อยากเป็น รัฐมนตรี ทั้ง ๆ ที่ความสามารถไม่ถึง ๒. ทรัพย์สมบัติ เช่น มีบ้านหลัง เล็กก็ไม่พอ อยากจะได้บ้านหลังใหญ่ มีเงินล้านก็ไม่พออยากจะได้เงินสิบล้าน ๓. อาหาร เช่น มีอาหารธรรมดา รับประทาน ก็ไม่พอ อยากจะไปรับประ ทานอาหารแพง ๆ ตามภัตตาคารหรู ๆ ๔. กามคุณ เช่น มีสามีหรือภรรยา แล้วก็ไม่พอ อยากจะมีใหม่อีก วิธีสร้างความสุข สร้างความเจริญ สันโดษเป็นคุณธรรมอัน ประเสริฐ เป็นไปเพื่อความ เจริญสุขทั้งแต่ตนเอง ครอบครัว และสังคมประเทศ ชาติ หัวใจของผู้มีความ สันโดษเท่านั้น จึงจะเหมาะ สงบ ไม่ดิ้นรนกระวนกระวาย เสรี เป็นอิสระ โปร่งเบา ไม่คับแคบ สว่างไสวประกอบด้วยปัญญา เห็นสิ่งทั้งหลายตามความเป็น จริง ไม่มีความรู้สึกขาดแคลน ไม่รู้สึกบกพร่อง ไม่ว้าเหว่ มี แต่ความแช่มชื่นเบิกบาน อิ่ม เอิบอยู่ภายใน นิรามิสสุข จึงเป็นความสุขที่แท้จริง แก่การปลูกฝังคุณธรรมอื่น ๆ เป็นภาวะสุขที่ไม่ก่อให้เกิดปัญหาใด ๆ ก้าวหน้า ต้องเริ่มต้นด้วยการรู้จักพอใจ “เรื่องน่ารู้เกี่ยวกับ กับสิ่งที่ตัวมีอยู่ และทำหน้าที่ของตนให้ สันโดษ” ดีที่สุด ไม่ไขว่คว้าทะเยอทะยานจนเกิน เหตุ เช่น เป็นหัวหน้าแผนก อยากให้ มีความสุข ความก้าวหน้า ก็ให้พอใจใน ตำแหน่งของตนแล้วตั้งใจทำหน้าที่ให้ดีที่ สุด ความสุขก็เกิด ความเจริญก้าวหน้าก็ จะมีมาเอง เป็นสามีหรือภรรยา อยากมี ความสุขก็ให้พอใจในคู่ครองของตน แล้วทำหน้าที่ของตนให้ดีที่สุด ความ สงบสุขในครอบครัวก็จะมีมาเอง ไม่ใช่ เที่ยววิ่งวุ่นมีบ้านเล็กบ้านน้อย ยิ่งมีก็ยิ่ง ทุกข์ หาความสุขไม่ได้สักที โบราณท่านผูกเรื่องสอนใจไว้ว่า มีสุนัขอดโซตัวหนึ่ง เดินพลัดหลงทางเข้า มาในบ้าน เจ้าของบ้านสงสารหาน้ำข้าว ให้กิน พอกินน้ำข้าวได้ ๗ วัน วันที่ 6 จะกินข้าว พอเจ้าของบ้านหาข้าวให้กิน กินข้าวได้ ๗ วัน วันที่ 4 จะกินกับ พอ เจ้าของบ้านหากับให้กิน กินกับได้ ๗ วัน วันที่ 6 จะขึ้นโต๊ะกินร่วมกับเจ้าของ บ้าน จึงถูกไล่เผ่นออกจากบ้าน เพราะมัน เป็นโรคไม่รู้จักพอ โรคชนิดนี้เกิดขึ้นได้ ทั้งในคนและสัตว์ ทั้งในหญิงและชาย ทั้งในคนจนและคนรวย ทั้งในคนมีความ รู้และคนไม่มีความรู้ ๗๒ สันโดษเป็นต้นทางแห่งความ สุขที่แท้จริงได้อย่างไร ความสุขในโลกนี้อาจแบ่งได้เป็น ๒ ประเภท คือ ตามมา ซ้ำยังช่วยขจัดปัญหาต่าง ๆ ด้วย ผู้ที่จะมีนิรามิสสุขได้ จะต้องมีสภาพใจ ที่สงบไม่ดิ้นรน คือ มีความสันโดษเสีย ก่อน ยิ่งสันโดษต่อสามิสสุขมากเท่า ไร ก็ยิ่งได้นิรามิสสุขมากขึ้นเท่านั้น “สันโดษทำให้เกิดสุข” (พุทธพจน์) ๑. สามิสสุข เป็นความสุขที่ต้อง การหาเลี้ยงชีพอย่าง มีสันโดษ อาศัยวัตถุภายนอก มาตอบสนองความ ต้องการทางหู ตา จมูก ลิ้น กายและ ความคิดอยากต่าง ๆ เป็นความสุขขั้น หยาบ เพราะมีทุกข์เจือปนมากตลอดเวลา มีอาการคือ ๑.๑ ต้องแต่หาดิ้นรนกระวนกระ วายเป็นอาการนําหน้า เนื่องจากของ ทั้งหลายหาได้ยาก มีจำกัด ๑.๒ เมื่อได้มาก็ต้องระวัง รักษา ยึดติด คับแคบ อึดอัด หวงแหน ผูก พัน กลัวสูญ ๑.๓ ถ้าไม่ได้มา ถูกขัดขวาง ก็ขัด ใจ คิดทําลาย อาฆาต พยาบาท จองเวร ๒. นิรามิสสุข เป็นความสุขภาย ใน ที่ไม่ต้องอาศัยวัตถุภายนอกมาสนอง ความอยาก เป็นความสุขขณะที่ใจมี ลักษณะ สะอาด ไม่มีกิเลสปน ในการดำรงชีพ พระพุทธศาสนา มุ่งให้ทุกคนหาปัจจัย ๔ หล่อเลี้ยงร่างกาย พอเพียงเพื่อให้สังขารนี้สามารถดำรงอยู่ ได้ตามอัตภาพ จากนั้นก็ใช้ร่างกาย นี้สร้างความดีต่าง ๆ ให้เต็มที่ทุกรูปแบบ ทุกโอกาส มิได้มุ่งหมายให้คนเราดิ้นรน ไขว่คว้าทะเยอทะยานจนเกินเหตุ เพื่อให้ มีวัตถุต่าง ๆ พรั่งพร้อมบริบูรณ์ไว้บำรุง บ่าเรอตน เพราะฉะนั้น ความสำเร็จในด้าน อาชีพเศรษฐกิจของประเทศ มิใช่วัดด้วย การมีทรัพย์สินเต็มพระคลังหรือเต็มล้น อยู่ ณ ที่ใดที่หนึ่ง แต่อยู่ที่ไม่มีคนอด อยากยากไร้ “การไม่มีคนยากจน เป็น เครื่องวัดความสำเร็จของรัฐได้ดีกว่า กัลยาณมิตร/กันยายน ๒๕๓๐ Kalyanamitra.org