ลักษณะของความสันโดษ : หน้า 72/118

ยินดีตามได้ หมายถึง ยินดีกับ ของส่วนที่ตนได้มา คือ เมื่อแสวงหาประ โยชน์อันใดแล้ว มันได้เท่าไหร่ก็พอใจ เท่านั้น มันอาจจะได้ไม่ถึงเป้า ประณีต สวยงามไม่ถึงเป้า ก็พอใจ ยินดีเพียงแค่ นั้น ไม่ถึงกับกระวนกระวาย เป็นทุกข์ เพราะได้ไม่สมอยาก ไม่เป็นคนชนิด ไม่ได้ด้วยเล่ห์ก็เอาด้วยกล ไม่ได้ด้วย มนต์ก็เอาด้วยคาถา คนที่ขาดสันโดษข้อนี้ มักเป็นคนดู ถูกโชควาสนาของตนเอง พยายามใส่ไฟ ตนเองให้มันเดือดร้อนจนได้ แทนที่จะ ชอบส่วนที่ได้กลับนึกเกลียดชังรำคาญใจ เข้าใจผิดกันมาก เข้าใจกันว่าสันโดษ ทำให้ยากจนบ้างละ เข้าใจว่าสันโดษทำ ให้เกียจคร้านบ้างละ เข้าใจว่าสันโดษ ขัดขวางความเจริญบ้างละ ขอให้เรามา พิจารณากันต่อไปว่า ความเข้าใจของคน ทั้งหลายนั้นเป็นจริงหรือไม่ ลักษณะ สันโดษที่แท้จริงเป็นอย่างไร มีคุณหรือ โทษ ลักษณะของความ สันโดษ ความยินดี ความสุขใจ ความ พอใจ ดังได้กล่าวมาแล้วนั้น ที่จัดว่าเป็น สันโดษ ต้องมีลักษณะ ๓ อย่างดังต่อไปนี้ คือ ๓ ๑. สเกนสันโดษ ยินดีตามมี ๒. สันเตนสันโดษ ยินดีตามได้ ๓. สเมนสันโดษ ยินดีตามควร ยินดีตามมี หมายถึง ยินดีกับ ของที่ตนมีอยู่แล้ว พอใจกับของของตน ไม่ว่าจะเป็นพ่อแม่ของเรา ลูกเมียของเรา งานของเรา ประเทศชาติของเรา ถึงจะมี ข้อบกพร่องอย่างไร ก็ค่อย ๆ แก้ไขกันไป ให้ดีขึ้น แต่ไม่คิดไขว่คว้าแย่งชิงเอาของ คนอื่นเขามา ช่างซ่อมรองเท้าริมถนนมีความ พอใจในงานของตน ตั้งใจทำงานด้วย ความขยันขันแข็ง รอบคอบ ละเอียด ลออ เป็นที่ติดใจของลูกค้า สามารถเก็บ หอมรอมริบทีละเล็กละน้อย จนตั้งตัวได้ กิจการขยายใหญ่โตก็มีตัวอย่างให้เห็น บุคคลเมื่อพอใจในสิ่งใด เขาย่อม ก้าวหน้าอย่างไม่หยุดยั้งในสิ่งนั้น ความ พอใจจะเป็นพลังหนุนให้เกิดความพยา ยาม ส่วนความไม่พอใจจะทำให้คน เหนื่อยหน่าย ระอิดระอา สันโดษ ข้อนี้จะเป็นเครื่องกำจัด ความเกียจคร้านเบื่อหน่าย และโลภ อยากได้ของผู้อื่นมาเป็นของตน แล้วเอาความชอบใจไปฝากไว้กับส่วนที่ ตัวไม่ได้ คนทอดแหหาปลาที่ขาดสันโดษ ข้อนี้ มักจะคิดเสมอว่า ปลาตัวที่หลุดมือ ลงน้ำตัวโตกว่าตัวที่จับได้ เกลียดปลาตัวที่ จับได้ แต่พอใจตัวที่หลุดมือ ผลที่สุดก็ ต้องกินปลาตัวที่เกลียด แล้วเฝ้าทุกข์ใจ เสียดายปลาตัวที่หลุดมือ คนประเภทนี้ ไม่มีหวังได้กินปลาอร่อย ๆ จนตาย เพราะ คิดว่า ตัวที่อร่อยที่สุดคือตัวที่จับไม่ได้ ยินดีตามควร หมายถึง ยินดีกับ ของที่สมควรกับตนเท่านั้น สิ่งใดที่มี อยู่ หรือที่จะได้ต่อไป หากเห็นว่าไม่ควร กับเรา ก็ไม่ยินดี ไม่ยอมรับเอาไว้ การพิจารณาสิ่งต่าง ๆ ว่าควรกับ เราหรือไม่นั้น ให้พิจารณาหลัก ๓ ประ การ ดังนี้ ๑. ยถาลาภะ ควรแก่ฐานะ ๒. ยถาพละ ควรแก่สมรรถภาพ ๓. ยถาสรุปะ ควรแก่ศีลธรรม ควรแก่ฐานะ คือ ให้พิจารณาว่า เรามีฐานะเป็นอะไร นักบวช ชาวบ้าน ผู้ใหญ่ ผู้น้อย ครู นักเรียน นายพัน นาย ร้อย นายสิบ อธิบดี เสมียน ฯลฯ และ ๗๐ Kalyanamitra.org กัลยาณมิตร/กันยายน ๒๕๓๐