พระราชพิธีทรงบำเพ็ญพระราชกุศลอุปสมบทนาคหลวง : หน้า 10/126

ปูชนียภิกขุ บูชาธรรมโดย กัลยาณมิตรธงชัย พงศาวลีรัตน์ นาคหลวง วั กําหนด นขึ้น ๘ ค่ำ เดือน ๘ ของทุกปี เป็น “พระราชพิธีทรงบำเพ็ญพระราชกุศลอุป สมบทนาคหลวง” พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้า เจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ ๕ ทรงพระราชนิพนธ์ไว้ในหนังสือ พระราชพิธี ๑๒ เดือนว่า “การทรงผนวชเจ้านายในวัดพระศรีรัตน ศาสดาราม ซึ่งเป็นพระองค์แรกทีเดียวนั้น คือ พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย เพราะ ฉะนั้น บรรดาเจ้านายภายหลังที่เป็นเจ้าฟ้า พระองค์เจ้า หม่อมเจ้า ทั้งในวังหลวงวังหน้าไม่ มีพระองค์ใดที่ได้ทรงผนวชที่อื่น นอกจากวัด พระศรีรัตนศาสดารามเลย เว้นแต่พิการเป็นที่ รังเกียจอย่างหนึ่งอย่างใด เพราะฉะนั้น จึงได้ ถือกันว่า ถ้าเจ้านายองค์ใดไม่ได้ทรงผนวชใน วัดพระศรีรัตนศาสดารามแล้ว ย่อมเป็นคนที่เสีย แล้วหรือจะเสียคนต่อไปเป็นแน่ พระบาทสม เด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงถือจนชั้นบวช เณร... เดิมนาคหลวงนั้นเป็นการทรงผนวชของเจ้านาย เท่านั้น ต่อมามีหลักฐานปรากฏในรัชกาลพระบาท สมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงพระกรุณา โปรดเกล้าฯ ให้มหาดเล็กและข้าราชบริพารรับ พระราชทานเป็นนาคหลวงด้วย กล่าวคือโปรดเกล้าฯ ให้ จมื่นสราภัยสฤษฎีการ (เจิม แสง-ชูโต ต่อมาเลื่อน บรรดาศักดิ์เป็นจอมพลเจ้าพระยาสุรศักดิ์มนตรี) บุตรพระยาสุรศักดิ์มนตรี (แสง แสง-ชูโต) เป็นนาค หลวงที่เป็นข้าราชบริพารและมหาดเล็กคนแรก อุปสมบทในวัดพระศรีรัตนศาสดาราม การอุปสมบทที่เป็นทางราชการที่เรียกว่า นาคหลวงนั้น เป็นพระมหากรุณาธิคุณโปรดเกล้าฯ พระราชทานการอุปสมบทในพระอุโบสถวัดพระศรี รัตนศาสดารามให้กับพระราชวงศ์ ราชสกุล ราชินิกุล ข้าราชการชั้นสัญญาบัตร และสามเณรผู้สอบได้เปรียญ ธรรม ๙ ประโยค ซึ่งในรัชกาลที่ ๕ นั้น สามเณร ปลด เกตุทัต (เลื่อนสมณศักดิ์เป็นสมเด็จพระอริย วงศาคตญาณ สมเด็จพระสังฆราช นาม ปลด กิตติ โสภณ มหาเถระ วัดเบญจมบพิตรฯ) สอบได้เปรียญ ธรรม ๙ ประโยค ทรงพระกรุณาโปรดให้เป็นนาค หลวงอุปสมบท ณ วัดพระศรีรัตนศาสดาราม จึงเป็น สามเณรเปรียญธรรม ๙ ประโยครูปแรก และถือเป็น พระราชประเพณีสืบมาจนทุกวันนี้ ปีพุทธศักราช ๒๕๓๐-๒๕๓๑ นับเป็นปีที่ยิ่ง ใหญ่ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภูมิพล อดุลยเดชมหาราช เป็นปีที่องค์พระประมุขของชาติ ไทย ทรงเจริญพระชนมพรรษา ๕ รอบ และใน เดือนกรกฎาคม ๒๕๓๑ พสกนิกรชาวไทยต่าง ชื่นชมโสมนัสที่พระมหากษัตริย์รัชกาลที่ ๙ ของ เราทรงครองราชย์ยาวนานกว่าพระมหากษัตริย์ พระองค์ใดในพระราชพงศาวดาร และเป็น มหามิ่งมงคลที่สมเด็จพระบรมโอรสาธิราชฯ สยามมกุฎราชกุมารมีพระชนมายุครบ ๓ รอบ (๒๘ กรกฎาคม) อีกทั้งเป็นเดือนแห่งการประ สูติสมเด็จพระเจ้าลูกเธอเจ้าฟ้าจุฬาภรณวลัยลักษณ์ อัครราชกุมารี (๔ กรกฎาคม) และเดือนแห่งการ ประสูติของพระเจ้าวรวงศ์เธอพระองค์เจ้าโสมสวลี พระวรชายา (๑๓ กรกฎาคม) ประกอบการณ์เป็น อภิมหามงคลสมัย ยินดีจนสุดประมาณได้ แม้ว่าบ้าน เมืองจะเกิดวิกฤตการณ์ทำทีท่าว่าจะร้าย แต่พลันกลับ กลายเป็นดีอย่างน่าอัศจรรย์ เหตุแห่งมงคลนี้เกิดขึ้น ด้วยเดชะพระบารมีที่แผ่ปกไพศาล มีเพียงฝ่ายราช อาณาจักรเท่านั้นที่มีข้าราชการผู้ถวายความจงรักภักดี เข้าถวายตัวอุปสมบทโดยเสด็จพระราชกุศลถึง ๙ นาย ทางฝ่ายศาสนจักรก็ได้รับพระมหากรุณาธิคุณ สิงหาคม ๒๕๓๑