การเปลี่ยนแปลงการปกครองในตักสิลา : หน้า 90/124

๘๘ กัลยา ณ มิตร (ซ้าย) เหรียญทองผลิตในยุคกษัตริย์กูชาน (ขวา) พระรูปสลักบนเหรียญของกษัตริย์บูชาน เข้าครอบครองชมพูทวีปทั้งสิ้นอีกครั้งหนึ่ง กษัตริย์ ของวงศ์นี้องค์หนึ่ง ทรงพระนามว่าอาเซสที่ ๑ ๆ (Asez ๑) ทรงกรีฑาทัพเข้ายึดเมืองตักสิลาได้ ต่อมานครตักสิลาเปลี่ยนผู้ปกครองเป็นบางคราว บางสมัยรวมเข้าอยู่เป็นสมาพันธ์กับแคว้นอื่น กษัตริย์วงศ์ปาเรียน (Pathian) ได้เข้ามาปกครอง นครแห่งนี้ในสมัยหนึ่ง และอีกสมัยหนึ่ง กษัตริย์ วงศ์กุษาณะเข้าครอบครอง ตักสิลามิได้เป็นเมืองพุทธศาสนามาแต่เดิม แต่ครั้นถึงสมัยที่กษัตริย์วงศ์โมริยะครอบครอง โดย เฉพาะในสมัยพระเจ้าอโศก พุทธศาสนาแผ่ผ่าน สำคัญของอินเดียคนหนึ่งคือ จันทรคุปต์ ผู้ตั้งวงศ์ โมริยะ มีอำนาจไปทั่วชมพูทวีปสามารถปราบปราม ได้ทุกแห่งที่กองทัพเคลื่อนที่ไป จันทรคุปต์ยกทัพ เข้ายึดตักสิลาไว้ได้ ภายหลัง ขับไล่อำนาจของกรีก ออกนอกเขตชมพูทวีปไปได้หมด ตั้งแต่นั้นมาก็ มาถึงเมืองนี้ ครั้นสิ้นสมัยอโศก ตักสิลาก็เสื่อม ไม่ปรากฏว่ามีกษัตริย์ต่างประเทศคนใดสามารถใช้ โทรม จนกระทั่งถึงสมัยมหาราชของวงศ์กุษาณะ ตักสิลาเป็นทางผ่านทัพของตนได้ จนกระทั่งถึง คือ กษัตริย์กานิษกะ ทรงเป็นมหาราชเลื่อมใส สมัยพวกอิสลามเข้ามารุกราน กษัตริย์ผู้ครองนครตักสิลาในชั้นหลัง พยา ยามจะยกเมืองมหาวิทยาลัยของตนให้เป็นอิสระ ไม่ปรารถนาให้ใครมาปกครอง สมัยพระเจ้าจันทร คุปต์ปกครอง นครนี้เกิดการจลาจล พลเมืองลุก ขึ้นต่อสู้กู้เอกราชหลายครั้ง จันทรคุปต์เสด็จไป ในพระพุทธศาสนามหายาน พอยืดได้นครตักสิลา ก็เผยแผ่พุทธศาสนามหายานเข้าไป ซากปูชนีย สถานของพระพุทธศาสนาต่าง ๆ ที่ขุดค้นได้ใน ตักสิลา เป็นผลแห่งความเจริญสมัยอโศกแห่ง วงศ์โมริยะ และสมัยพระเจ้ากานิษกะแห่งวงศ์ กุษาณะทั้งสิ้น ปราบปรามได้ ส่งโอรสผู้สามารถพระองค์หนึ่งคือ - พระพุทธศาสนาที่แผ่เข้าไปในนครตักสิลา อโศกกุมาร (อโศกมหาราช) ขึ้นไปปราบ จึงควรแบ่งได้เป็น ๒ ตอน คือตอนแรกตั้งแต่ การจลาจลในเมืองตักสิลาแทนพระองค์จนสำเร็จ สมัยอโศกมหาราชราวพุทธศักราชล่วงแล้วได้ นับเป็นเกียรติยศใหญ่ของอโศกกุมาร ที่สามารถ ๓๐๐ ปี พุทธศาสนาในตอนนั้นเป็นฝ่ายหินยาน ปราบเมืองสำคัญในชมพูทวีปคราวนั้นได้ พระ (เถรวาท) มีหลักฐานหลายอย่างปรากฏอยู่เป็นซาก ราชบิดาจึงทรงมอบหมายให้เป็นผู้ สำเร็จราชการตักสิลา จนกระทั่ง กุมารพระองค์นั้นขึ้นครองราชย์ ประวัติศาสตร์อินเดีย ตอน พระเจ้าจันทรคุปต์ครอบครองตักสิลา ปรากฏว่า เมื่อจันทรคุปต์ที่ตักสิลาได้ ก็รับสั่งให้เลือกนักศึกษาชั้นดีของ ตักสิลาเข้ามาถวายตัว เพื่อเลือกเอา ไว้ใช้ในราชการ ภายหลังสิ้นกษัตริย์วงศ์โมริยะ กษัตริย์วงศ์สที่เธียน (Scythian) หรือวงศ์ศากยะ (?) อันเป็นวงศ์ของ พระพุทธเจ้ามีอำนาจเฟื่องฟูขึ้น ได้ Kalyanamitra.org พิพิธภัณฑ์ กสิลา