นครตักสิลาและความรุ่งเรืองของพุทธศาสนา : หน้า 97/124

๒๗ ห้อง มีห้องประชุมใหญ่ มีโรงครัวและห้อง พัสดุที่จำเป็นอื่น ๆ วิหารนั้นสร้างเป็นตึก 5 ชั้น ยังมีเมืองหนึ่งในกลุ่มนี้ ชื่อสิคับ วินิจฉัย หลังเซอร์อเล็กซานเดอร์ คันนิ่งแฮม มาขุดค้น มอบให้รัฐบาลอินเดีย และสมาคมมหาโพธิ์เป็น ผู้พิทักษ์ มีวัตถุแกะสลักเหรียญทองแดง ว่าสร้างในสมัยราชวงศ์กุษาณะ การวางผังเมือง เศียรพระพุทธรูป เศียรพระโพธิสัตว์และอื่น ๆ ตัดถนนสายใหญ่คั่นกลาง ในเมืองมีวิหารใหญ่ เป็นเครื่องประกอบความรู้เรื่องเมืองแห่งนี้แต่ครั้ง เป็นที่ประดิษฐานพระพุทธรูปองค์หนึ่ง การ โบราณ เมื่อรัฐบาลอินเดียต้องตัดแคว้นปันจาป ขุดค้นคงจะได้ทำกันอย่างดี เพราะส่วนมากซาก ตะวันตกออกไปให้แก่ปากีสถาน เมื่อ พ.ศ.๒๔๙๐ ที่เหลืออยู่ยังเป็นรูปเกือบสมบูรณ์ ตกลงกันไว้อย่างหนึ่งว่า โบราณวัตถุและปูชนีย อย่างไรก็ดี วิหารและเจดีย์ที่พบซาก สถานใด ๆ ของพุทธศาสนา ที่อยู่ในเขตปาก แสดงถึงความรุ่งเรืองของพุทธศาสนามหายานใน สถานก็ดี ปูชนียวัตถุของอิสลามที่ตกอยู่ในเขต สมัยพระเจ้ากนิษกะ วิหารแต่ละแห่งที่เป็นหลัง อินเดียก็ดี ทั้งสองฝ่ายจะไม่ทำลาย ตักสิลาจึง เล็ก ๆ แสดงว่า พระภิกษุผู้บำเพ็ญธรรมต่างฝ่าย ยังเป็นซากที่ได้รับการทำนุบำรุงให้นักท่องเที่ยว ต่างอยู่กันในวิหารแต่ละหลังไม่ปะปนกัน ถ้ามี เห็นอยู่ได้ในปัจจุบัน วิหารหลังหนึ่ง มักจะมีพระสถูปองค์หนึ่งควบคู่ กันไป บางแห่งที่ขุดค้นได้เป็นวิหารแบบกรีกก็มี แบบศาสนาบูชาไฟของชาวอิหร่านก็มีแสดงว่าใน สมัยนั้น ตักสิลารุ่งเรืองด้วยศาสนาหลายนิกาย และศิลปะหลายแบบ ๕.เนินพระ เป็นอีกแห่งหนึ่งที่น่าดู ความจริงไม่มีอะไรที่เนินแห่งนี้ แต่การขุดค้นที่ บังเอิญพบ วินิจฉัยว่าเป็นพระเป็นเงินที่ตั้งนคร ตักสิลาเก่า มีความกว้างเป็นขอบเขตของตัวเมือง โดยรอบเนินเป็นที่ตั้งพิพิธภัณฑสถานที่เก็บโบราณ วัตถุของแคว้นคันธาระ ผู้ได้ไปเที่ยวบูชาพระที่นครตักสิลา จะต้อง ใช้เวลานานเพื่อดูซากของความเจริญอันแผ่ไป อย่างกว้างขวาง จากนั้น ๆ ยังเหลือเป็นรูปรอย อยู่มาก ที่จริงเมื่อมีชาวต่างชาติเข้ามารุกราน อินเดีย ชาวเมืองตักศิลาไม่ได้ตั้งรับต่อสู้ที่เมือง ของตน ปล่อยให้ข้าศึกเดินทัพผ่านไป คล้าย ปล่อยบ้านเมืองเป็นเมืองเปิด จึงไม่ถูกทำลาย อะไรมากนัก นอกจากครั้งอิสลามเข้ามารุกราน ขอขอบคุณสถานทูตปากีสถาน ได้ทำลายสถานที่อันควรบูชาของพุทธศาสนาเสีย ทั้งหมด แต่การท่องเที่ยวตลอดเมืองมหาวิทยาลัยนี้ หากจะให้สมบูรณ์ ต้องผ่านเข้าไปดูพิพิธภัณฑ สถานประจําเมือง พิพิธภัณฑ์ของนครตักสิลา จัดตั้งขึ้นภาย (จากหนังสือ "นัก กษามหาวิทยาลัยกา ของ อ.เสถียร พันธรังษี ฉบับพิมพ์ครั้งที่ ๙ พ.ศ.๒๕๓๑ โดย มหาจุฬาบรรณาการ) Kalyanamitra.org กัลยาณมิตร ๙๕