บทบาทของผู้เรียนและผู้สอนในกระบวนการศึกษา : หน้า 114/164

พัฒนาด้านจิตใจและคุณธรรม เพื่อสร้างสมดุลให้กับโลก แห่งความเจริญทางวัตถุที่เป็นอยู่ในปัจจุบัน และกำลังจะ ท่วมท้นอยู่ในอนาคต เราคงไม่อาจปล่อยภาระการจัดการศึกษา ให้เป็น หน้าที่ของนักการศึกษาเท่านั้น เพราะถ้าหากเราเห็นด้วยว่า การศึกษาเป็นงานที่ต้องทำต่อเนื่องไปตลอดชีวิต การ จัดการการศึกษา ก็จะไม่ได้จำกัดอยู่แต่ในเฉพาะสถาบัน การศึกษาเท่านั้น แม้ในครอบครัว ในที่ทำงาน ในชุมชน ฯลฯ ก็ต้องช่วยกันคิดและท่าสิ่งต่างๆ อย่างมีความรับผิดชอบ ในการที่จะมุ่งสร้างสรรค์คุณภาพชีวิตและการพัฒนาที่ยั่งยืน ทั้งในด้านเศรษฐกิจ สังคม วัฒนธรรมและสิ่งแวดล้อม เพราะฉะนั้น เมื่อพูดถึงค่าว่า “ผู้เรียน" จึงมิได้ หมายความถึงเฉพาะ นักเรียน นักศึกษา หรือผู้ที่กำลังเข้า รับการอบรมหลักสูตรอะไรสักอย่าง และในขณะเดียวกัน เมื่อพูดถึงค่าาว่า "ครู" ก็มิได้หมายถึงเพียงแค่ผู้ที่มีหน้าที่ใน การสอนตามโรงเรียนเท่านั้น ตลอดชีวิตของคนๆ หนึ่ง จะ ต้องมีขบวนการเรียนรู้และพัฒนาอย่างต่อเนื่อง บางสถาน การณ์ เราอาจเป็น “ครู” บางสถานการณ์เราอาจเป็น “ผู้ เรียน” บางครั้ง สถานการณ์บางอย่าง ก็เป็น “ครู” ให้กับ ทุกคนที่เกี่ยวข้อง ในแต่ละสถานการณ์นั้น ถ้าเรามองเป็นเรื่องของ กระบวนการทางการศึกษา ก็จะประกอบด้วย การเรียน น. และการสอน ผู้ที่มีบทบาทสำคัญในการเรียนก็คือ ผู้เรียน และผู้ที่มีบทบาทสําคัญในการสอนคือ ผู้สอนหรือครู อย่างไร ก็ตาม แม้ว่าการเรียนและการสอน จะต่างกันในแง่ว่า ใคร บีบทบาทสำคัญในการทำกิจกรรม แต่ก็มีเป้าหมายที่ เหมือนกันคือ ต้องการจะฝึกผู้เรียนให้มีความประพฤติที่ดีงาม มีความรู้ความเข้าใจ หรือมีความสามารถในเรื่องใดเรื่องหนึ่ง กระบวนการเรียนการลอนในปัจจุบัน ถ้าแบ่งเป็น ๒ ขั้วสุดโต่งแล้ว ขั้วหนึ่ง ถือว่า ครูเป็นศูนย์กลางของการ เรียนการสอนทั้งหมด (TCooller Contecer) สุดสายของ อีกขั้วหนึ่ง ถือว่าผู้เรียนเป็นศูนย์กลางในการเรียนการสอน (ร^บป©ก! 0©nloTea) ส่วนการเรียนการสอนของพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ไม่ใช่เป็นสุดสายของขั้วใดขั้วหนึ่ง แต่เป็นการบูรณาการ ระหว่างทั้งบทบาทหน้าที่ของครูและของผู้เรียน ดังพุทธ- พจน์ที่ว่า “ตถาคตเป็นผู้ชี้ทาง แต่ผู้เดินคือเธอ” ในการฝึกฝนอบรม จึงต้องมีครูเป็นต้นแบบ ใน ทางความคิด ค่าพูด และการกระทำ ให้ผู้เรียนได้เห็นเป็น ตัวอย่างก่อน แล้วจึงให้ผู้เรียนไปฝึกหัดปฏิบัติตามอย่างที่ ครูท่าให้ดู เมื่อฝึกหัดจนเกิดความชำนาญแล้ว จึงให้ผู้เรียน ได้คิดค้น พัฒนาความรู้ความสามารถด้วยตนเอง เมื่อสามารถ พัฒนาไปในแนวทางที่ถูกต้องเหมาะสมแล้ว ก็จะเป็นต้น แบบให้กับคนอื่นอีกต่อไป เพราะฉะนั้น ผู้ที่จะเป็น “ครู” จึงไม่ได้หมายเพียงแค่ ข้าราชการหรือเอกชน ที่ทำหน้าที่สอนหนังสือในโรงเรียน มหาวิทยาลัย สถาบันการศึกษาต่างๆ แต่มีความหมายถึง บุคคลที่ฝึกตนเอง จนสามารถเป็นต้นแบบที่ถูกต้องดีงาม สามารถชี้นาผู้อื่น ให้เชื่อฟัง ให้ปฏิบัติตามได้ “ครู” จึงหมายถึงบุคคลใดๆ ที่มีคุณสมบัติพร้อม กันอย่างน้อยใน ๓ ด้านคือ ๓ ๑.มีความรอบรู้ แตกฉานในวิชาการ ๒.มีความประพฤติเป็นแบบอย่างได้ในที่นี้หมายถึง มีอัธยาศัย บุคลิกภาพ คลอดจนความประพฤติส่วนตัวที่ดีงาม ศิษย์เห็นแล้วไม่คลางแคลงใจ หรือที่พูดกันว่า ครูคนนี้ ถ้า จะกราบก็กราบได้สนิทใจ ๓.มีวิญญาณความเป็นครู คือ รักและปรารถนาดี ต่อศิษย์ อย่างไม่มีเงื่อนไข ไม่ว่าจะยากลำบากประการใด กิจะอคทนฟิกฝนเคี่ยวเข็ญให้ศิษย์ได้ดี คุณสมบัติทั้ง ๓ ประการนี้ ก็คือคุณสมบัติของ บรมครูพระสัมมาสัมพุทธเจ้านั่นเอง เพราะพระองค์เป็นผู้ สมบูรณ์ด้วยพระปัญญาธิคุณ ทรงรู้ยิ่งเห็นจริงในธรรมชาติ ของสรรพสิ่งทั้งปวง พระบริสุทธิคุณ ทรงเป็นต้นแบบความ ประพฤติปฏิบัติในฐานะที่เป็นผู้กำจัดกิเลสได้สิ้นเชื้อไม่ เหลือเศษแล้ว และพระกรุณาธิคุณทรงมีพระมหากรุณาธิคุณ สั่งลอนชาวโลกโดยมิได้หยุดพักเลย ตราบกระทั่งวันเสด็จ ดับชันธปรินิพพาน อย่างไรก็ตาม แม้มีความเข้าใจมโนทัศน์การเรียน การสอนถูกต้อง แม้มีครูดีที่สามารถเป็นต้นแบบทั้งความรู้ และความประพฤติได้ ก็ยังไม่ใช่หลักประกันว่า จะสามารถ ฟิกสอนคน ให้มีทั้งความรู้ความสามารถ และความ ประพฤติที่ถูกต้องดีงามได้ ถ้าปราศจาก อ่านต่อหน้า ๑๒๗ กัลยาณมิตร มกราคม ๒๕๕