คุณธรรมและบทบาทของพระราชา : หน้า 93/156

พระราชาเป็นประมุขแห่งมนุษยins ๔.ขันติ ความอดทน ความ อดกลั้นยับยั้ง ๑๐.อวิโรธนะ ความไม่ยิน ๓.อัตถจริยา บำเพ็ญตนเพื่อ ประโยชน์ ๔.สมานัตตตา การวางตน ร้าย ไม่ขัดเคือง ไม่ผิดพลาด ให้เหมาะสม ประพฤติเสมอต้น ความนี้ได้ปรากฏในนันทิย- เสมอปลาย มิคราชชาดก ๓ ซึ่งกล่าวถึงพระ คุณธรรมทั้งหมดนี้ เป็นสิ่ง โพธิสัตว์เสวยชาติเป็นพญาเนื้อ ที่เจริญควบคู่มากับพระราชาของ นานาสมุปตุตีหิ ราชติ ได้กล่าวถวายโอวาทแก่พระราชา ชาวไทย นับตั้งแต่โบราณจนถึงปัจ ชื่อว่าโกศล ว่า “ธรรมดาพระราชา จุบัน พสกนิกรชาวไทยจึงมีความ ควรทรงละการลุอำนาจอคติ และ ประพฤติทศพิธราชธรรม ครองราช โดยธรรม โดยสม่ำเสมอ” ๒. ราชาแปลว่า ผู้ให้มหาชน ยินดีในตน ด้วยการสงเคราะห์ ๔ อย่าง เพราะมาจากศัพท์เดิมคือ รนุช (รัญชะ) ที่แปลว่า ยินดี ด้วยบาลีที่ปรากฏในหนังสืออภิธา นัปปทีปิกาจิ ๔ ว่า สังคหวัตถุหิ อตฺตนิ มหา ชน์ รถเชตติ ราชา ชื่อว่าพระราชา เพราะให้ มหาชนยินดีในตนเอง ด้วยการส่ง เคราะห์ ๔ อย่าง การสงเคราะห์ทั้ง I อย่างนั้น เรารู้จักกันดีคือ สั่ง คหวัตถุ ๔ นั่นเอง ซึ่งได้แก่ ๑. ทาน การให้ ๒. ปิยวาจา กล่าวคำไพเราะ อยู่เย็นเป็นสุข ภายใต้ร่มพระบารมี ธรรมของพระองค์ด้วย ความจง รักภักดีมาตราบเท่าทุกวันนี้ หนังสืออ้างอิง 3. พระวินัยปิฎก เล่ม ๕ มหา วรรค ภาค ๒ หน้า ๑๕๓ ๒. ธาตุปปทีปิกา หน้า ๒๑๕ ของหลวงเทพดรุณานุศิษฎ์ (ทวี ธรรม ธัช ป.ธ.๙) ๓. พระสูตรและอรรถกถาแปล ขุททกนิกายชาดก เล่ม ๓ ภาค ๕ หน้า ๑๑๑ ๔. อภิธานัปปทีปิกา หน้า ๓๑๖ ของพระสุภูติมหาเถระ แห่ง ประเทศลังกา ทิพพติ วิโรจตีติ ราชา ชื่อว่าพระราชาเพราะรุ่งเรือง ส่องสว่าง รุ่งโรจน์ด้วยสมบัติ ต่าง ๆ สมบัติต่าง ๆ นั้น ได้ แก่สมบัติที่เป็นวัตถุสิ่งของ คือทรัพย์สมบัติ และสมบัติ ที่เป็นคุณธรรม คือ การละ อคติ ๔ และการประพฤติ ทศพิธราชธรรม ๑๐ กัลยาณมิตร กุมภาพันธ์ ๒๕๓๗ ๒๕