คุณธรรมและการทำความดี : หน้า 44/164

ในกรอบศีลธรรมของพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ก่อนจะสรุปว่าคุณธรรมคืออะไร เรามาทํา ความ เข้าใจเกี่ยวกับตัวเราเองก่อน ดังที่ได้กล่าวมาข้างต้น พระ สัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสไว้ว่า มนุษย์มีงานสำคัญที่ต้องท่า ใน ชีวิตงานแรกก็คืองานประกอบอาชีพหาเลี้ยงตน และใน ขณะที่โลดแล่นอยู่ในโลกกว้างก็ต้องระมัดระวัง กาย วาจา ใจ ไม่ให้ไปก่อความเดือดร้อนแก่ตนเองและผู้อื่น เพราะ ทั้งเนื้อทั้งตัวเรา อะไรที่ออกมาจากตัวหาได้ยาก ไม่ว่า จะเป็นของแข็ง ของเหลว ทั้งสี ทั้งกลิ่น ทั้งรูปร่าง ใครเห็น ก็รังเกียจ แม้ตัวเราเองก็เถอะ ให้หยิบ ให้จับของที่ออกมา จากตัวเรา เราก็ยังรังเกียจขยะแขยง เพราะมันเป็นของ ไม่น่าดู ไม่น่าดมเลย แม้แต่ค่า พูดของเรา หากพูดออกไป โดยไม่ระมัดระวัง ก็อาจก่อความเจ็บช้ำน้ำใจให้แก่ผู้อื่นได้ หรือแม้กระทั่งน่าความเดือดร้อนกลับมาสู่ผู้พูดเอง เข้าทำ นองที่ว่า ปลาหมอตายเพราะปาก หากจะว่าไปแล้ว ใน บรรดาความเจ็บใจทั้งหลาย ความเจ็บใจเพราะลมปาก เจ็บ มากกว่าอย่างอื่น บางทีเราอาจจะลืมการกระทำ ของคนที่ ทำให้เราเจ็บใจ แต่ค่า พูดแสลงหูแสลงใจ มันยากที่จะลืม กัลยาณมิตร แม้ไม่เอากาย ไม่เอาวาจาไปทำ ร้ายผู้อื่น แต่ใจเรา กลับคิดเคียดแค้นพยาบาทผู้นั้นไม่หาย ทั้งๆ ที่บางทีผู้นั้น ก็ไม่ทราบ แต่ผู้ที่ได้รับความเดือดร้อนก็คือตัวเราเอง ไฟ พยาบาทมันเผาใจตลอดเวลา ทำ ให้เรามีแต่ความรุ่มร้อน อย่างนี้ถึงเราไม่ได้ทำ ให้ใครเดือดร้อน แต่เราเองกำลังเบียด เบียนตัวเราเอง ซึ่งเป็นเรื่องไม่ถูกต้อง เพราะฉะนั้น ทำ อย่างไรตัวของเราจึงจะไม่ก่อความเดือดร้อนให้แก่ตนเองและ ผู้อื่น ไม่ว่าจะโดยทางความคิดก็ดี ทาง พูดก็ดี หรือแม้ ที่สุดทางการกระทำ ก็ดี อีกประการหนึ่ง ตัวเรามีความได้เปรียบกว่าสัตว์ โลกชนิดอื่น แม้ไม่โตเท่าช้าง ไม่แข็งแกร่งเท่าแรด แต่ โครงสร้างสรีระของร่างกายมนุษย์สามารถทำ ความดีได้อย่าง ยอดเยี่ยม ในขณะที่สัตวโลกอื่นๆ ทำ ไม่ได้ เพราะฉะนั้น จึงง่า เป็นที่เราเองจะต้องใช้ร่างกายที่ประกอบไปด้วยเลือด ด้วยเนื้อนี้ไปทำ แต่ความดี และผู้อื่น เพื่อเป็นประโยชน์ต่อตนเอง ด้วยเหตุทั้ง ๒ ประการนี้ พวกเราคงพอจะให้นิยาม หรือความหมายของคำ ว่า คุณธรรม กันได้แล้วว่า ก็คือ ๔๒ 27 พฤศจิกายน ๒๕๓๙