เรือพระราชพิธีและประเพณีไทย : หน้า 69/164

ใช้เรือเหล่านั้นฝึกรบทางแม่น้ำแล้ว แต่ก็ยังคงรักษาไว้ซึ่ง โบราณราชประเพณี ในการเสด็จพระราชดำเนินถวายผ้า พระกฐินโดยกระบวนพยุหยาตราชลมารคสืบมาจนถึงทุกวันนี้ เรือหระราห& ในสมัยกรุงสุโขทัยเป็นราชธานี ปรากฏชื่อเรือพระ ราชพิธีอยู่ ๒ ล่าซึ่งใช้ในพิธีอาศยุธ (พระราชพิธีในเดือน เพื่อสังเวยบูชาพระนารายณ์) ได้แก่ เรือพระที่นั่งชัย เฉลิมธรณีน และเรือพระที่นั่งชัยสินธุพิมาน ต® มาถึงสมัยกรุงศรีอยุธยาซึ่งเป็นยุคที่กองทัพเรือ(ทาง แม่น้ำ) ของไทยเราเกรียงไกรที่สุด จึงมีชื่อเรือที่ใช้ในพระ ราชพิธีต่างๆ ปรากฏอยู่มากมายเช่น เรือพระที่นั่งอลงกต นาวา เรือพระที่นั่งศรีสมรรถไชย เรือพระที่นั่งพระครุฑ พาหะ เรือพระที่นั่งชลวิมานกาญจนบวรนาวา เรือพระที่ นั่งเอกไชย เรือพระที่นั่งไกรสรมุขพิมาน เรือพระที่นั่งบัล ลังก์ม่านทอง เรือพระที่นั่งมณีนาวาท้ายรถ และเรือพระที่ นั่งชัยสุพรรณหงส์ ฯลฯ น่าเสียดายว่าเรือรบโบราณและ เรือพระราชพิธีที่งดงามเหล่านี้ได้ถูกทำลายไปแทบหมดสิ้น เมื่อครั้งเสียกรุงศรีอยุธยา พ.ศ.๒๓๑๐ ครั้นเมื่อพระเจ้ากรุงธนบุรีทรงกอบกู้เอกราชได้แล้ว ก็ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้สร้างเรือพระราชพิธีขึ้นใหม่ อีกหลายล่าเช่นเรือพระที่นั่งสุวรรณพิไชยนาวาท้ายรถ เรือ พระที่นั่งศรีสักหลาด เรือโขมดยาปิดทองทึบ ส่วนเรือพระ ราชพิธีส่าอื่นๆ ที่ปรากฏชื่อในรัชกาลนี้ก็มี เรือพระที่นั่งศรี สวัสดิ์ชิงชัย เรือพระที่นั่งบัลลังก์บุษบกพิมาน เรือพระที่นั่ง พิมานเมืองอินทร์ เรือพระที่นั่งในกล่องศรี เรือพระที่นั่ง สําเภาทองท้ายรถ เป็นต้น สำหรับในสมัยกรุงรัตนโกสินทร์ก็ได้มีการสร้างเรือ พระราชพิธีขึ้นใหม่ทดแทนเรือรุ่นเก่าๆที่ผุพังไปตามกาลเวลา อาทิ -ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลก มหาราชทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯให้สร้างเรือศรีสุวรรณหงส์ (คนละสากับเรือพระที่นั่งสุพรรณหงส์ในปัจจุบัน) และเรือ พิฆาตอีกทลาย เช่น เรือมังกรจำแลง เรือมังกรแผลง ฤทธิ์ เรือเหราล่องลอยสินธุ์ เรือเหราจินดาสมุทร เรือสาง กำแหงหาญ เรือลางชลสินธุ์ ฯลฯ ซึ่งผุพังปลดระวางไป หมดสิ้นแล้ว ที่ยังหลงเหลือใช้งานอยู่ในปัจจุบันมีเพียงคู่ พฤศจิกายน ๒๕๓๙ รัชกาลที่ - ๓ เดียวคือ เรือเสือทะยานชล และเรือเสือค่า รณสินรุ ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว มีเรือพระราชพิธีที่ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้สร้างขึ้นอีกหลาย เช่น เรือพระที่นั่งกิ่ง เรือพระที่นั่ง เอกไชย เรือพระที่นั่งศรี และเรือพระที่นั่งกราบ แต่น่าเสีย ดายว่าเรือต่างๆ เหล่านี้ได้พังไปหมดสิ้นแล้วเช่นกัน ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่ มีเรือพระราชพิธีที่ทรงพระกรุณาโปรด หัว รัชกาลที่ เกล้าฯให้สร้าง และยังคงตกทอดใช้งานมาได้ถึงปัจจุบัน ได้แก่ เรือพระที่นั่งอนันตนาคราช เรือพาลีรั้งทวีป เรือ กระบี่ราญรอนราพณ์ เรือกระบี่ปราบเมืองมาร เรือสุรวายุ กักตร์ เรืออสุรปักษี เรือครุฑเหินเห็จ เรือเสร็จไตรจักร เรือทองขวานฟ้า เรือทองบ้าบิ่น เรือเอกไชยเหินหาว เรือ เอกไชยหลาวทอง ฯลฯ Ⓡ ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้า อยู่หัว รัชกาลที่ ๕ ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้สร้างเรือ อเนกชาติภุชงค์ และเรือพระที่นั่งศรีสุพรรณหงส์ (แต่ยังไม่ ทันแล้วเสร็จ) - ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่ หัว รัชกาลที่ 5 ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้สร้างเรือ พระที่นั่งศรีสุพรรณหงส์ได้แล้วเสร็จ และเปลี่ยนชื่อใหม่ เป้น เรือพระที่นั่งสุพรรณหงส์ - ในรัชกาลปัจจุบัน กองทัพเรือได้จัดสร้าง “เรือ พระที่นั่งนารายณ์ทรงสุบรรณรัชกาลที่ ๙" ขึ้นน้อมเกล้าฯ ถวายเนื่องในพระราชพิธีกาญจนาภิเษก ซึ่งจะใช้เป็นเรือ พระที่นั่งทรงในการเสด็จพระราชดำ เนินถวายผ้าพระกฐิน โดยกระบวนพยุหยาตราชลมารค วันที่ 11 พฤศจิกายน ๒๕๓๙ การจัดรูปกระบวนเรือ รูปแบบของการจัดกระบวนเรือตามโบราณราชประ เพณี มีปรากฏค่อนข้างละเอียดในหนังสือสิสิตพอุหยาตรา เพชรพวงที่พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช โปรดเกล้าฯ ให้เจ้าพระยาพระคลัง (หน) แต่งขึ้นโดยอา ศัยความว่า ที่เคยเห็นมาในครั้งสมัยกรุงศรีอยุธยา ซึ่งระบุ ว่ากระบวนเรือในสมัยสมเด็จพระนารายณ์มหาราชนั้นมีอยู่ ๕ สาย คือสายใน ๒ สาย สายนอก ๒ สาย สายกลาง เป็นแถวกระบวนเรือพระที่นั่ง เรียกว่า สายพระราชยาน .กัลยาณมิตร