ประวัติศาสตร์กระบวนพยุหยาตรา : หน้า 68/164

ทรงครองราชย์มายาวนานถึง ๕๐ ปีนี้ นับเป็นโชคมหา ศาลของเหล่าพสกนิกรทั้งหลายที่ได้มีโอกาสเช่นนั้นหลาย ครั้งหลายคราวเลยทีเดียว เช่นกระบวนพยุหยาตรา (ใหญ่) เนื่องในวโรกาสเฉลิมพระชนมพรรษาครบ ๓ สถลมารค รอบ ในปี ๒๕๐๖ กระบวนพยุหยาตรา (ใหญ่) ชลมารค เนื่องในวโรกาสสมโภชกรุงรัตนโกสินทร์ ๒๐๐ ปีในปี ๒๕๒๕ กระบวนพยุหยาตรา (ใหญ่) ชลมารค เนื่องในมหามงคล สมัยรัชมังคลาภิเษก ในปี ๒๕๓๐ และกระบวนพยุหยาตรา (ใหญ่) ชลมารค เนื่องในมหามงคลสมัยกาญจนาภิเษกใน ปี ๒๕๓๙ นี้เป็นต้น นี่ยังไม่นับกระบวนพยุหยาตรา (น้อย) ชลมารค ในการเสด็จฯ ถวายผ้าพระกฐินอีกหลายคราว อันที่จริงกระบวนพยุหยาคราสถลมารค และกระ บวนพยุหยาตราชลมารคนั้น ต่างก็มีความยิ่งใหญ่มโหฬาร น่าตื่นตาตื่นใจด้วยกันทั้งคู่ แต่ที่มีการจัดกระบวนพยุหยา ตราทางน้ำบ่อยครั้งกว่า น่าจะเนื่องมาจากว่า เรามีค่า น้ำเจ้าพระยาอันกว้างใหญ่ ไหลผ่านพระ นคร ทำให้เหล่าพสกนิกรที่มาเฝ้าขมพระบารมีทั้งสองฟาก ส่งสามารถมองเห็นกระบวนพยุหยาตราชลมารคได้กว้างไกล ทั้งกระบวน เรามีเรือพระราชพิธีที่วิจิตรงดงามมากมายหลายค่า พร้อมที่จะอวดต่อสายตาชาวโลกได้อย่างเต็มภาคภูมิ - องค์ประกอบต่างๆ ที่น่าประทับใจของกระบวน พยุหยาตราชลมารค เช่น การจัดรูปกระบวนเรือ เครื่อง แต่งกายและจังหวะลีลาอันงดงามของบรรดาปีพาย รวม ทั้งเสียงเห่เรืออันไพเราะที่ก้องไปทั้งกุ้งน้ำ เป็นต้น กระบวนพยุหยาตราทางน้ำ กระทบกระเทือนต่อ การจราจรน้อยกว่ากระบวนพยุหยาตราทางบกมาก ดังนั้น จึงใคร่ขอน ทุกท่านมาสู่เรื่องราวความเป็น มาและสิ่งที่น่าสนใจเกี่ยวกับกระบวนพยุหยาตราชลมารค ต่อไป กระบวนพยุหยาตราบลมารค การเสด็จพระราชดำเนินโดยกระบวนพยุหยาตราทาง ชลมารคนี้ พบว่ามีมาตั้งแต่สมัยกรุงสุโขทัยเป็นราชธานี เช่นการเสด็จฯ เสียบพระนครในพระราชพิธีบรมราชาภิเษก การเสด็จฯ ถวายผ้าพระกฐินตามพระอารามต่างๆ การ เสด็จฯในพระราชพิธีจองเปรียงเผาเทียนเล่นไฟ และการ .กัลยาณบุตร /^^ อัญเชิญพระพุทธรูปสำคัญ จากเมืองหนึ่งไปอีกเมืองหนึ่ง เป็นต้น ครั้นต่อมาถึงสมัยกรุงศรีอยุธยาเป็นราชธานี การใช้ เรือมีความว่า เป็นมากขึ้น เพราะกรุงศรีอยุธยามีทำเลคล้าย เกาะ ล้อมรอบไปด้วยแม่น้ำ คลองหลายสาย ยิ่งเมื่อถึง ฤดูน้ำหลาก น้ำจะท่วมเจิ่งนองไปทั่วท้องทุ่ง ชีวิตความ เป็นอยู่ของชาวกรุงเก่าจึงต้องอาศัยเรือในการสัญจรไปมา รวมทั้งเวลารบทัพจับศึก ก็จะใช้กระบวนทัพเรือเป็นสำคัญ ด้วยไพร่พลล้วนชำนาญในการรบทางน้ำเป็นอย่างดี ดังนั้นในสมัยกรุงศรีอยุธยานี้ จึงปรากฏว่าได้มีการ สร้างเรือรบขึ้นมาอย่างมากมาย โดยมุ่งหมายจะใช้เป็นเรือ รบในแม่น้ำมากกว่าในทะเล และเมื่อทันสมัยการใช้เรือรบ ทางแม่น้ำแล้ว เรือต่างๆ เหล่านี้ก็ได้กลายมาเป็นเรือพระ ราชพิธี จึงกล่าวได้ว่า กระบวนพยุหยาตราชลมารคในปัจ จุบันคือ กระบวนแห่เสด็จพระราชา เนินโดยชลวิถีด้วย กระบวนเรือพระราชพิธี ตามเค้าของการยาตรากระบวน ทัพเรือแดโบราณนั่นเอง มลเหตุการเสด็จฯ กวายผาแระกฐิข โดยกระบวนแขหยาดราชลมารด บานเมืองของเราแต่ครั้งโบราณ ในยามที่ว่างเว้น จากการศึกสงคราม ทางราชการก็มักจะกะเกณฑ์ไพร่พล มาปีกฝนการรบทางเรืออยู่เป็นประจำ เมื่อว่าเกิดศึกเสือ เหนือใต้ขึ้นมาจะได้ระดมไพร่พลมาประจำ การได้ทันท่วงที ปกติการปีกรบทางน้ำนั้น มักกระทำ กันในฤดูน้ำหลาก เพราะนอกจากจะเอื้ออำนวยต่อการฝึกทางเรือแล้ว ก็ยัง อยู่ในช่วงเวลาที่ราษฎรว่างจากการทำ ไร่ นาอีกด้วย ประจวบกับในช่วงที่ระดมไพร่พลมาปักรบทางน้ำ นั้นเป็นเทศกาลงานบุญทอดกฐิน พระเจ้าแผ่นดินของเรา คงจะทรงเห็นว่า ไม่น่าที่จะให้การฝึกซ้อมไพร่พลเลียเวลา ไปเปล่าๆจึงได้เสด็จพระราชดำเนินไปถวายผ้าพระกฐินตาม พระอารามหลวงที่ตั้งอยู่ริมน้ำ โดยกระบวนเรือรบแทนแห่ เป็นกระบวนพยุทยาตราทำนองเสด็จกรีธาทัพเรือ เป็นการ ฟิกซ้อมไปในตัว และเพื่อให้ไพร่พลได้รื่นเริงเบิกบานในการ บุญการกุศลด้วย ปรากฏว่าการกระทำ ดังนี้เป็นที่ชื่นชม แก่มหาชนทั้งหลายเป็นอันมาก แม้ต่อมาจะหมดสมัยที่จะ พฤศจิกายน ๒๕๓๙