ประเพณีการจัดการศพในภาคอีสาน : หน้า 101/164

ใส่ปากศพอีก ๑ ค่า ถือเป็นประเพณีของหลวง และของภาคอีสาน (พระยาอนุมานราชอน, ๒๔๙๒ : ๕๓) ผู้เขียนเข้าใจว่าคงเป็นการคับ กลิ่นและซับน้ำในปากไปในตัว มีการใช้ขี้ผึ้ง หรือทองคำเปลวติดที่เปลือกตากับปากของศพ ด้วย เพื่อกันความอุคจาดและความน่าเกลียด น่ากลัว จัดทำกรวยใบตองบรรจุดอกไม้ ธูป เทียนอย่างละหนึ่งใส่มือผู้ตาย เชื่อกันว่าจะได้ ๗^) (สมเด็จกรมพระยาเดชาดิศร, ๒๕๐๖ : เวลามัดบ่วงแรก คือที่คอก็จะกล่าวคาถา ว่า “บุคโตที่วัง” (เว ก็มี) บ่วงที่ ๒ รัดรอบ หัวแม่เท้า และข้อเท้าทั้งสองข้างให้ติดกัน ก็ ว่าคาถา “ธนังปาเท” บ่วงที่ ๓ รัดที่หัวแม่มือ กับข้อมือ ก็กล่าวว่า “ภริยา หัตเถ” สมัยก่อน เมื่อตราสั่งเสร็จแล้วก็ห่อร่างด้วยผ้าขาวสองทบ น่าไปไหว้พระจุฬามณีบนสวรรค์ชั้นดาวดึงส์ ชายผ้าทั้งสองอยู่ทางศีรษะ ขมวดชายผ้าเป็น ตามความเชื่อจากหนังสือไตรภูมิพระร่วง ตราสังศพ เมื่อแต่งตัวศพเรียบร้อยแล้ว บางแห่งก็ ใช้ผ้าขาวเย็บเป็นอุงสวมศพ บางแห่งก็ใช้ผ้า พัน ๆ รอบศพ (ปัจจุบันผู้เขียนเห็นสัปเหร่อใช้ ผ้าขาวผืนใหญ่ห่อศพ) แล้วใช้ด้ายดิบที่ทบ ควั่นเป็นเส้นขนาดนิ้วก้อย ทำ เป็นบ่วง สวมคอ ผูกมือ และเท้า รวมเป็น ๓ บ่วงด้วยกัน มี ความหมายดังปรากฏในโคลงโลกนิติ โคลงที่ ๑๓๗ ว่า บีมครบ่วงหนึ่งเคี้ยว ฟันคอ ทนางไว้ ทรัพย์ผูกบาทาคลอ ก้นหอย มัดด้วยด้ายดิบขนาดนิ้วก้อย มัดขึ้น มาเป็นเปลาะ ๆ เพื่อกันไม่ให้เบ่งขยายตัวได้ใน เวลาศพขึ้นอืด แล้วมัดผ้าที่ขมวดเป็นก้นหอย อยู่บนศีรษะให้แน่น เหลือชายเส้นด้ายที่มัดนั้น ปล่อยไว้เป็นสายยาวออกมานอกโลง ยกศพ วางลงในโลงโดยให้นอนตะแคง เพื่อเวลาศพ พองอืด จะได้ไม่ดันฝาโลงให้แตกออก อ่านต่อฉบับหน้า ภริยาเยี่ยงปวงปอ รึงรัด มีอนา สานปวงใครพ้นได้ จึ่งพ้นสงสาร กัลยาณมิตร ๗๗ พฤศจิกายน ๒๕๓๙