กรณียเมตตสูตร : หน้า 16/132

อนวเสสา สัตว์มีชีวิตทั้งหลายเหล่า ใดเหล่าหนึ่งมีอยู่ ยังสะดุ้งอยู่หรือ ว่ามั่นคงแล้วทั้งสิ้นไม่เหลือเลย ทีฆา วา เย มหนฺตา วา เหล่าใดตัวยาว เหล่าใด ตัวใหญ่ เหล่าใดเป็นปาน กลาง เหล่าใดตัวสั้น เหล่าใดผอม เหล่าใด เหล่าใดที่เราเห็นแล้วก็ดี หรือว่ายังไม, เห็นก็ดี เหล่าใดอยู่ในที่ ไกลก็ดี อยู่ในที่ไม่ไกลก็ดี เกิดแล้ว หรือว่ายังจะพึงเกิดต่อไป หรือว่า กำลังเกิดอยู่ขอสัตว์ทั้งปวงเหล่านั้น จงเป็นผู้มีตนอยู่เป็นสุขเถิด น ปโร ปริ นิกุพเพก สัตว์เหล่าอื่นอย่า ข่มเหงสัตว์เหล่าอื่นเลยนาติมฌเฌอ กตุถจิ น กิญจิ ไม่ควรดูถูกอะไรสุ เขาในที่ใด เลย มารดาผู้ถนอม บุตรคนเดียว ผู้เกิดแล้วในตน ด้วย ยอมพร่าตนในบุตรนั้น ผู้มีเมตตา พึงตั้งสติอันนั้นไว้เอาสตีอธิฏเจยฺย 10 อเวร์ อสปตต์ เป็นธรรมอันไม่ คับแคบ ไม่มีเวร ไม่มีศัตรู ที่ฎจญจร นิสินฺโน วา สยาโน วา ยาวตสุส วิคตมิทโธ ผู้มีเมตตายืนอยู่ก็ดี เดิน ไปก็ดี นั่งแล้วก็ดี นอนแล้วก็ดี เป็น ผู้ปราศจากความง่วงนอนฉันใดเอต สติ อธิฏเจยฺย ผู้มีเมตตาจึงตั้งสติ ไว้ฉันนั้น เพราะสติที่ไม่ง่วงนอนนั้น มันแจ่มใสดี จึงตั้งสติอันนั้นไว้ จึง ทั้งหลายทั้งปวง จงเป็นผู้มีใจตั้งอยู่ เป็นสุขเถิดนี้ ต่อหัวว่า สัตว์มีชีวิต ทั้งหลายเหล่าใด ให้คิดอยู่แต่ในใจ กรณียเมตตสูตร สัตว์มีชีวิตทั้งหลาย เหล่าใดเหล่าหนึ่งที่มีอยู่ ยังสะดุ้งอยู่ ยังมีตัณหาเครื่องสะดุ้งหรือว่ามั่นคง แล้ว นี่ไม่สะดุ้งหรือเรียกว่าไม่มี ตัณหา อนวเสสา ทั้งสิ้น ไม่เหลือ เลยทั้งหมด สัตว์มีเท่าไรทั้งหมด จิตตาง เป้นจิตดวงสําคัญ เมื่อรู้จัก ใช้แล้วละก็ ใช้ เพาะลูกของตนก็ ไม่ได้ผล ซิตมีฤทธนัก ถ้ารู้จักใช้ถูก ส่านแล้วละก็ มีฤทธิ์มีเดชมากมาย นักนะ ล้าใช้ถูกสาน ะมีคนรักใคร่ ผู้มีเมตตาควรตั้งสติอันนั้นไว้ นัก ปราชญ์ทั้งหลายกล่าวแล้ว นัก มากมายนับประมาณไม่ได้ รักษาสติอันนั้นไว้ไม่ให้คลาดเคลื่อน ปราชญ์ทั้งหลายไม่ควรให้ทุกข์แก่กัน ผู้สงบระงับ ผู้ถึงพร้อมด้วยทัศนะ และกัน นักปราชญ์ทั้งหลายกล่าว แล้วว่า กิริยาอันนั้นแหละ เป็น พรหมวิหารในพระธรรมวินัยของ พระตถาคตเจ้า เอวมปี สพฺพภูเตสุ มานสมภารเย อปริมาณ ควรพึง เจริญเมตตาที่มีในใจไม่มีประมาณใน สัตว์ทั้งหลาย แม้ฉันนั้น เมตตญจ สพฺพโลกสม มานสมภาวเย อปริ คือพระโสดาปัตติมรรค จึงนำความ หมกมุ่นในกามทั้งหลายออก กาเมสุ วิเนยย เคธี่ จึงนำความหมกมุ่นใน กามทั้งหลายออก เป็นผู้ไม่ถึงความ นอนในภพต่อไปอีกโดยแท้ทีเดียว นี่เนื้อความของพระบาลีคลี่ความ เป็นสยามภาษาได้ความเท่านี้ ต่อแต่นี้จะอรรถาธิบายใน มาณ บุคคลเจริญเมตตาที่มีในใจ กรณียเมตตสูตรนี้เป็นลำดับลงไปว่า ไม่มีประมาณในเบื้องต้น หรือใน เบื้องต่ำ หรือในเบื้องขวาง อสมพา ในเบื้องต้นที่แสดงมาแล้วในสัปดาห์ ก่อนโน้น การเจริญเมตตาว่า ขอสัตว์ ปรากฏไม่เหลือเลย ให้วางใจตั้งใจ ลงไปดังนั้น สัตว์เหล่าใดมีตัวยาว ยาว เท่าไรก็ช่าง อย่างพญานาคที่ตัว ยาวสุ หรืองูตัวยาวสุ ชนิดใดก็ช่าง ที่มีตัวยาวสุ ทีฆา วา เย มหนฺตา หรือเหล่าใดที่ตัวใหญ่ ใหญ่เท่าไรก็ ช่าง จนกระทั่งสุดใหญ่ มชฺฌิมา วา หรือว่าปานกลาง มีตัวปานกลาง รสสกา หรือมีตัวสั้น อนุกถูลา หรือ ว่ามีร่าง ผอมหรือพี ผอมและอ้วน มีมากน้อยเท่าไร ให้ตั้งใจรู้สึกในใจ ดังนี้ ทิฏฐา วา เย จ อฏฐา ที่เรา กัลยาณมิตร ๑๔ พฤษภาคม ๒๕๔๐