การเรียนรู้พระอภิธรรม : หน้า 38/132

เรียนเรื่องจิต คนเรียนแบบท่อง ก็ท่องไปว่า จิตมีกี่อย่าง แต่ละอย่างมีอะไรมาประกอบกันบ้าง คนที่เรียนแบบวิชชาธรรมกาย ก็จะเรียนด้วยการเห็น เห็นว่าจิตมีลักษณะเป็นดวงกลมใส สะอาด เมื่อมีส่วนประกอบชนิดไม่ดีมาผสมเช่นกิเลส ประเภทต่างๆ ดวงจิตก็จะเปลี่ยนสีสันให้ดู ฟังพระภิกษุท่านเข้าไปนั่งสาธยาย ด้วยการเห็นภาพในญาณทัสสนะ เมื่อ พระอภิธรรมในถ้ำที่ค้างคาวเหล่านั้น เวลาผ่านไปหลายร้อยปี การเรียนรู้ อาศัย ทำให้ค้างคาวมีความพอใจใน การฟัง เป็นอุปนิสัยติดตัวข้ามภพ ชาติมา เมื่อพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แสดงพระอภิธรรมที่ทรงสอนเหล่า เทวดาโดยย่อแก่พระสารีบุตร พระ สารีบุตรสามารถรู้ตามได้อย่างแจ่มแจ้ง และนำไปสอนต่อให้เหล่าบริวารรู้เห็น ตามได้ด้วย ส่วนพระภิกษุอื่น ๆ รูปใดที่เคย มีวาสนาบารมีมาในชาติปางก่อนย่อม สามารถเรียนรู้พระอภิธรรม ซึ่งการ เรียนรู้ในสมัยต้นๆ ครั้งกระโน้น เป็นความรู้ระดับภาวนามยปัญญา รู้ ชนิดทั้งรู้ทั้งเห็นดังกล่าว ก็หมดไป เหลือแต่สุตตมยปัญญา และจินตมย ปัญญา พระภิกษุรุ่นหลังเสื่อมถอย จากการปฏิบัติธรรมลงเรื่อยๆ การ เรียนพระอภิธรรมด้วยการท่องจำก็ยิ่ง น้อยลง กระทั่งพระพุทธศาสนาล่วงมา ราว ๔๐๐ ปี มีพระเถระรูปหนึ่งชื่อ พระอนุรุทธาจารย์ เป็นชาวเมือง กาวิลกัญจิ อยู่ในแคว้นมัทราส ทาง ภาคใต้ของประเทศอินเดีย ได้เดินทาง ไปศึกษาพระอภิธรรมที่อนุราชบุรี ใน ประเทศลังกา เป็นผู้เชี่ยวชาญ มีชื่อ เสียงโด่งดังว่าแตกฉาน มีสำนักอยู่ วัดตูมูลโสมาราม ทายกของวัดนั้นชื่อ นัมพะ อาราธนาให้พระเถระช่วย รวบรวมพระอภิธรรมปิฎกให้ง่ายและ สั้นเข้า เพื่อให้ผู้สนใจศึกษาเล่าเรียน สะดวกต่อไปในอนาคต พระอนุรุทธาจารย์ จึงได้อาศัย บาลี อรรถกถา ฎีกา และอนุฎีกา เป็นหลักในการรวบรวม (บาลี หมาย ถึง พระพุทธพจน์โดยตรง อรรถกถา หมายถึงคำขยายความของบาลี ฎีกา ขยายความของอรรถกถา อนุฎีกา เป็น คำอธิบายของฎีกา) และได้รจนาขึ้น ใหม่โดยย่อ ให้ชื่อว่า พระอภิธัมมัตถ สังคหะ ภายหลังเรียกกันว่า อภิธรรม นิ้วก้อย เป็นตำราที่ผู้ใด กษาจบแล้ว จะสามารถเล่าเรียนพระอภิธรรมปิฎก ทั้ง ๗ คัมภีร์ได้ง่ายขึ้น พระอนุ รุทธาจารย์ จึงได้รับยกย่องว่าเป็น พระเถระคันถรจนาจารย์ เมื่อพระพุทธศาสนาได้ เผยแพร่เข้ามายังแคว้นสุวรรณภูมิ ครั้งแรกสมัยพระเจ้าอโศกมหาราชใน พุทธศตวรรษที่ ๓ ได้มาครบทั้ง ๓ ปิฎก เวลาผ่านไปหลายศตวรรษเข้า แว่นแคว้นต่างๆ ประสบสงคราม ทําให้การนับถือพระพุทธศาสนา ย่อหย่อนลง การศึกษาเล่าเรียนก็ พลอยเสื่อมลงไป เฉพาะประเทศไทยเรานั้นตก อยู่ในสภาพดังกล่าว ยิ่งหลังกรุงศรี อยุธยาแตกยิ่งเสื่อมหนัก กระทั่งพระ ภิกษุอย่าง เจ้าพระฝาง มีกองทัพของ ตนเอง ตั้งพระภิกษุด้วยกันเป็น แม่ทัพนายกอง ออกปล้นทรัพย์สิน ๓๖ กัลยา จันทม ๒๕