การสร้างพุทธเจดีย์ : หน้า 85/132

๔. สร้างขึ้นเพื่อเป็นที่พึ่งอาศัยทางใจ เป็นขวัญเป็นกำลังใจให้กับพุทธศาสนิกทั้งปวง เจดีย์ในข้อ ๓ - ๔ นี้จึงนิยมสร้างตามจุดที่ ๓. เป็นทางสามแพร่ง เพราะผู้คนจากหลายทิศ จะได้สักการะได้โดยง่าย แต่รูปทรงไม่ สามารถบอกได้ชัดแจ้งว่าเป็นเช่นไร เพราะ กาลเวลาได้ทำให้เกิดการเปลี่ยนแปลงแล้ว โดยสิ้นเชิง และเป็นข้อสังเกตว่าไม่มีเจดีย์องค์ใด เลยที่สร้างขึ้นเพื่อเป็นสัญลักษณ์ของ พระพุทธปรัชญา ทั้งหมดล้วนสร้างขึ้นเพื่อ พยายามที่จะเก็บรักษา “ภาพ” ของพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ไว้เท่านั้นและยังเป็นการสร้างเพื่อจุดประสงค์ที่จะใช้เจดีย์นั้น ๆ เป็นขวัญและกำลังใจแก่ศาสนิกเท่านั้น มิได้ใช้เป็นการเผยแผ่ และมิได้สร้างเพื่อถ่ายทอดสิ่งใดๆ นอกจากการใช้พระพุทธ สรีรรังคารเป็นภาพของพระพุทธองค์ โดยหวังอาศัยองค์ เจดีย์เป็นเครื่องบำรุงขวัญ และหวังให้เจดีย์ซึ่งแทน ศาสนานั้นก็เป็นช่วงระยะเวลาถึง ๒๙๕ - ๓๐๐ ปีหลังจาก พระพุทธปรินิพพาน ดังนั้นรูปทรงที่พระองค์ทรงดำริจึง เป็นรูปทรงที่ผ่านการคิดค้น การพิจารณา อีกทั้งพระองค์ ยังทรงกระทำแม้กระทั่งการชำระพระไตรปิฎก การสร้าง พระเจดีย์จึงไม่น่าจะสร้างเพียงแค่ตามหลักการของการ สร้างสถูปแห่งบรรพชน หรือที่ หรือที่สร้างเป็นทรงกลมเกลี้ยงเช่น เป็นข้อสังเกตว่าไม่มีเจดีย์องค์ใดเลยที่สร้างขึ้นเพื่อเป็นสัญลักษณ์ของพระพุทธปรัชญา ทั้งหมดล้วนสร้างขึ้นเพื่อพยายามที่จะเก็บรักษา “ภาพ” ของพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไว้เท่านั้น และยังเป็นการสร้างเพื่อจุดประสงค์ที่จะใช้เจดีย์นั้นๆ เป็นขวัญและกำลังใจแก่ศาสนิกเท่านั้น พระพุทธองค์นั้นพาสิ่งที่ตนขอ ตนปรารถนาไปสู่พระพุทธเจ้า ณ ดินแดนแห่งอายตนนิพพาน เพื่อพระองค์จะได้ทรง รังสรรค์สิ่งที่ตนปรารถนาได้ดั่งใจ การสร้างพุทธเจดีย์ในยุค ต้นจริงๆ จึงถือได้ว่าจุดยังคับแคบอยู่ ที่กล่าวเช่นนี้มิใช่จะ ลบหลู่บรรพชน แต่เป็นเหตุการณ์ของพุทธศาสนาในยุคต้น นั้นทุกอย่างยังงดงามแจ่มใส ผู้สร้างเองต่างก็วายชนม์ล่วง ตามกันไปก่อนที่พุทธศาสนาจะเข้าสู่ยุคของการต่อสู้เพื่อ การดำรงไว้ซึ่งพระศาสนา ปรัชญาแห่งการเจดีย์ยุคต้นจริงๆ จึงมีเพียงเท่านั้น ซึ่งกว่าที่พระเจ้าอโศกมหาราชจะทรงหันมาศรัทธา พระพุทธศาสนา ทรงปฏิบัติศึกษาจนเห็นธรรม และทรง เห็นความจำเป็นของการที่จะต้องสร้างสิ่งอันเป็นสัญลักษณ์ โดยรวมของพระพุทธปรัชญา เพื่อการดำรงไว้ซึ่งพระพุทธ นี้เพราะว่า “ง่าย” ทั้งนี้เพราะด้วยพระราชอำนาจและพระ ปรีชาสามารถ พระองค์จะทรงสร้างให้ยิ่งใหญ่งดงาม สลักเสลาเพียงไรก็ได้ เฉกเช่นความงามของศิลปะที่ทำไว้ ตามประตูทางเข้าหาองค์พระพุทธเจดีย์ หรือตามเสาใหญ่ๆ (Asoka Pillar) อันเป็นสัญลักษณ์ของพระองค์ที่มีอยู่มากมาย ดังนั้นข้อสรุปที่ว่าพระเจ้าอโศกสร้างพุทธเจดีย์เป็น ทรงกลมเพราะว่า “ง่าย” หรือสร้างตามประเพณีที่บรรจุอัฐิ ของบรรพชนนั้นจึงไม่น่าจะใช่ ส่วนเพราะสาเหตุใด คำตอบ มีแน่นอน ขอเชิญทุกท่านติดตามได้ในตอนต่อไปนะคะ สวัสดี ค่ะ กัลยาณมิตร ธันวาคม ๒๕๕๒ ๘๓