การตีความธรรมะในทัศนะของชาวตะวันตก : หน้า 59/140

เรื่องแปล กัลยาณมิตรอรุณลักษณ์ ไชยนันทน์ ธรรมะในทัศนะ ของชาวตะวันตก เธอยก ค.ศ. ๑๙๒๘ นางริส เดวิดส์ ผู้พยายามค้นคว้าหาความหมายของ “ธรรมะ” ออกเป็นภาษาอังกฤษให้ เหมาะสมและถูกต้องที่สุดให้จงได้ กล่าวในหนังสือชื่อ Gotama the Man ว่าความหมายของ “ธรรมะ” ที่เธอเคย แปลว่า กฎ และความจริง นั้นยังไม่ สมบูรณ์พอเสียแล้ว คำว่า แบบแผน ถึงแม้จะดีกว่าแต่ก็ยังไม่ดีพอ พุทธดำรัสที่ว่า “ธรรมะ” คือ สิ่งที่ควร เป็น และ การที่แปลธรรมะว่าความ รู้สึกผิดชอบชั่วดี หรือ หิริโอตตัปปะ ที่อยู่ภายในใจของแต่ละคนนั้นแสดง ให้เห็นความหมายเก่าแก่ที่มีมาก่อน แล้วของชาวอินเดีย นั่นก็คือ ความรู้ หรือความประจักษ์แก่ใจตนเอง อัน มีอยู่ในคำว่า มนัส วิญญาณ ใจ หรือ สติ นางริส เดวิดส์ ใช้คำว่า Con- science แปล “ธรรมะ” เพราะมันใกล้ เคียงกับความหมายของพระพุทธองค์ แล้วยังมีความหมายคล้ายกับ win ซึ่ง แปลว่า เจตนา หรือ ความตั้งใจ ในปฐมเทศนา พระพุทธองค์ทรงเชื่อมั่น ว่า ผู้ที่ปรารถนาชีวิตที่ดีงาม ย่อมจะ ต้องฟังค่าสอนพระองค์ด้วยเจตนา และ ทรงใช้คำว่า “ธรรมะ” เพื่อหมายถึง สิ่ง ที่พระองค์ทรงสอน ซึ่งต่อมาชาวพุทธ ได้กลายความหมายมาเป็น คำสอน และ ศาสนา นั่นเอง ในหนังสือ Sakya นางริส เดวิดส์ ได้โยงความหมายของ “ธรรมะ” ให้เข้า กับวิญญาณผู้นำทาง ของโสเครติส ฉันพบกฎข้อหนึ่ง ของนักบุญปอล และ หิริโอตตัปปะ ของเรา ในอินเดีย มีการใช้ความหมายของ “ธรรมะ” ได้ ตรงที่สุด คือ ผู้ตักเตือนที่อยู่ภายใน ผู้ที่นำ “ธรรมะ” ไปใช้ในการดำรงชีวิต คือผู้ที่ยึดมั่นใน พระเจ้าผู้ทรงสถิตอยู่ ภายในความเป็นมนุษย์ และพระ พุทธเจ้าทรงตั้งสัตยาธิษฐานว่าจะ ทรงดำเนินชีวิตของพระองค์ด้วย “ธรรมะ” เท่านั้น ในหนังสือชื่อ A Manual of Buddhism นางริส เดวิดส์ กล่าวไว้ อย่างน่าสนใจว่า ธรรมะ คือ ความเป็นเลิศใน ตัวมนุษย์ จะนำทางบุคคลนั้นไปสู่สิ่ง ที่ดีขึ้น มันเป็นสิ่งที่บุคคลควรเป็น Kalyanamitra.org สิ่งที่น่า ชี้ทาง คุ้มครองรักษาดุจ มารดา และเป็นมิตรผู้ยิ่งใหญ่ที่ไม่ เคยอยู่ห่างไกล คำว่า Conscience หมายถึง พระเจ้าในอก มันใกล้เคียงกับ “ธรรมะ” แต่ยังไม่กินความถึงความรู้ภายใน เรา อาจจะมีความรู้สึกว่ามีรั้วขวางหน้าเรา หลายฟุต และเราจะต้องมีความรู้สึก ภายในให้มากกว่านั้นอีก คือ เจตนาที่ จะกระโดดข้ามมันให้จงได้ เพราะฉะนั้น นางริส เดวิดส์ เห็นว่า ถ้าใช้คำว่า Will จะดีกว่าคำว่า Conscience คำว่า Religion อาจใช้แปล “ธรรมะ” ได้ ชาวพุทธสมัยแรกเห็นว่า ศาสนามิใช่ เป็นเพียงพิธีกรรม หรือเป็นเพียง ศรัทธาความเชื่อถือเท่านั้น แต่ยัง เป็นอุดมคติอันสูงส่งที่จะนำเรา ไปสู่ความดียิ่งขึ้นไปเรื่อย ๆ ใน ระยะทางอันยาวไกล จนกว่าจะไป ถึงความดีอันสูงสุด อี.เจ.โทมัส เขียนใน The History of Buddhist Thought ว่า “ธรรมะ" เป็นหลักเกณฑ์ที่มนุษย์นำมาใช้ปฏิบัติ ในการดำเนินชีวิตให้เข้ากับศาสนา ซึ่งรวมกิจกรรมทางสังคม และพิธี กรรมต่าง ๆ ไว้ด้วยกัน "ธรรมะ" จึงหมายถึง “กฎ” ได้ด้วยเหตุฉะนี้ คำ ว่า “ธรรมะ” มีก่อนหน้าพุทธศาสนาแล้ว เดิมหมายถึง แนวทางปฏิบัติอย่าง ธรรมชาติเพื่อให้เข้าถึงธรรมชาติ เฮเลนา ต่อมา ค.ศ. ๑๙๓๔ วิลแมน กราโบว์สก้า เขียนบทความเป็น ภาษาฝรั่งเศส ชื่อ “Evolution sean- tique du mot dharma" เพื่อค้นหา ความหมายของ “ธรรมะ” ที่วิวัฒนาการ มาตั้งแต่สมัยพระเวทจนกระทั่งถึงยุค มหายาน ในประวัติศาสตร์อันยาวนาน ๕๗