การประพฤติธรรม : หน้า 90/140

21 การประพฤติธรรมคืออะไร? การประพฤติธรรม คือ การ ประพฤติตนให้อยู่ในกรอบของความถูก ต้องและความดี ทั้งปรับปรุงพฤติกรรม ของตนให้ดีสมกับที่เกิดเป็นคน และให้ มีความเที่ยงธรรม ไม่ลำเอียง เราจะเห็นได้ว่า การประพฤติ ธรรมนั้น พระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสไว้ เป็นมงคลที่ ๑๖ ก่อนมงคลที่ ๑๗ และ ๑๔ คือ การสงเคราะห์ญาติ และการทำ งานไม่มีโทษ เหตุที่พระองค์ทรงวางลำดับมงคล ว่าด้วยการประพฤติธรรมไว้ตรงนี้ ก็ เพราะในการสงเคราะห์ญาติและการทำ | งานไม่มีโทษ ซึ่งเป็นการทำงานเพื่อ ส่วนรวมนั้น เราต้องมีการทำงานติดต่อ กับคนจำนวนมาก ซึ่งมีอัธยาศัยต่าง ๆ กันไป ถ้าไม่ระมัดระวังให้ดีแล้ว โอกาสที่จะกระทบกระทั่งกันก็มีมาก โอกาสที่เราจะทำให้งานเสียเพราะขาด ความเป็นธรรมก็มีมากเช่นกัน ดังนั้น ก่อนทำงานเพื่อส่วนรวม จึงต้องประพฤติธรรม เพื่อเป็นการปรับ ปรุงตนให้พร้อมที่จะอยู่ร่วมกันในสังคม อย่างผาสุก ไม่น่าความเดือดร้อนมา สู่ตนเองและผู้อื่น ซึ่งได้แก่การประพฤติ ปฏิบัติตน ๒ ลักษณะควบคู่กันไป ได้แก่ ๑. ประพฤติเป็นธรรม ๒. ประพฤติตามธรรม ประพฤติเป็นธรรม คือ มีความเที่ยงธรรม มีความ ยุติธรรม ความมั่นคงและความสงบเรียบร้อย ของสังคมนั้น ขึ้นอยู่กับหลักธรรมอย่าง หนึ่ง คือ “ความยุติธรรม” สังคมใดก็ ตามแม้จะมีข้าวปลาอาหารสมบูรณ์มั่งคั่ง บริบูรณ์ แต่ถ้าขาด “ความยุติธรรม” เสียอย่างเดียว สังคมนั้นก็จะมีแต่ความ เดือดร้อนวุ่นวาย เพราะขาดความยุติธรรม ครอบ ครัวจึงแตกสลาย เพราะขาดความยุติธรรม บ้าน เมืองจึงเกิดปฏิวัติรัฐประหาร เพราะขาดความยุติธรรม สงคราม ระหว่างประเทศจึงเกิดขึ้น ความยุติธรรม คือ การกระทำ ที่ชอบด้วยเหตุผลนั้น จึงเป็นสิ่งจำเป็น สำหรับทุกหนทุกแห่ง มีบางคนเข้าใจ ว่า ความยุติธรรมเป็นเรื่องมาจากผู้ใหญ่ ผู้ใหญ่เป็นผู้ให้ ตนเป็นผู้รับ ความเข้า ใจเช่นนี้ผิด อันที่จริงความยุติธรรม เป็นสิ่งที่มนุษย์ทุกคนจะต้องให้แก่กัน เราจึงต้องฝึกตนเองให้เป็นคนที่ ปฏิบัติต่อผู้อื่นอย่างชอบด้วยเหตุผล มีความยุติธรรมไม่ลำเอียงเพราะอคติ ๔ ประการ ดังต่อไปนี้ ๑. ไม่ลำเอียงเพราะรัก เช่น ถึงจะรักนาย ก. มากเพียงใดก็ตาม แต่ ถ้าไม่มีผลงานดีเด่นก็ต้องยกย่องคนอื่น ที่มีความสามารถดีกว่าขึ้นมา ไม่เห็นแก่ หน้า ข้อนี้รวมถึงการไม่เป็นคนโลภ ไม่รักทรัพย์สมบัติมากจนยอมเสียความ เป็นธรรม ๒. ไม่ลำเอียงเพราะชัง คือ ถึงจะเกลียดหรือไม่ชอบใครเป็นเรื่อง ส่วนตัว ก็ไม่นำมาปนกับงานซึ่งเป็นเรื่อง ส่วนรวม หากเขาทำความดีก็ต้องปูน บำเหน็จรางวัลให้เช่นเดียวกับคนอื่น ไม่ เลือกที่รักผลักที่ชัง ๓. ไม่ลำเอียงเพราะหลง คือ เป็นคนมีปัญญา หูตากว้างไกล รู้เท่าทัน คน ไม่โง่ ใคร ๆ ไม่สามารถหลอกลวง ได้ ไม่เป็นผู้ใหญ่ชนิด ลงโทษผู้น้อยโดย ที่ไม่ได้ไต่สวนความผิดให้ชัดเจนก่อน เป็นต้น ๔. ไม่ลำเอียงเพราะกลัวภัย คือ มีใจอาจหาญไม่หวั่นไหว ไม่เกรง อิทธิพลมืดใด ๆ ถึงจะถูกขู่ทำร้าย ก็ ไม่ยอมเสียความเป็นธรรม เพราะ มีความรักธรรมยิ่งกว่าชีวิต คุณสมบัติทั้ง ๔ ประการนี้ คน ทุกคนจำเป็นต้องมี มิฉะนั้นโลกนี้ก็จะวุ่น วาย โดยเฉพาะผู้นำทุกท่านจะต้องปลูก ฝังให้เกิดขึ้นในตนจนเต็มที่ “ผู้ใดไม่ละเมิดความยุติธรรม เพราะความรัก ความชัง ความโง่ เขลาและความกลัว เกียรติคุณ เกียรติยศ เกียรติศักดิ์ของผู้นั้น ย่อม เด่นดุจดวงจันทร์เปล่งแสงสว่างใน ช้างขึ้นทุกค่ำคืน" ประพฤติตามธรรม (พุทธพจน์) คือ การประพฤติปฏิบัติตนตาม ธรรมะที่พระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงสอน ฝึกฝนอบรมตนเองให้คุณธรรมในตัวสูง ขึ้นประณีตขึ้นตามลำดับ ได้แก่ การ ปฏิบัติตามหลักกุศลกรรมบถ ๑๐ ประการ ดังนี้ ๑. เว้นจากการฆ่าสัตว์ คือ ไม่ ฆ่าสัตว์ นับตั้งแต่ฆ่าพ่อฆ่าแม่ ฆ่าผู้มีคุณ ฆ่าคนทั่วไป ฆ่าสัตว์ที่มีคุณ และฆ่าสัตว์ อื่น ๆ เจตนารมณ์ของศาสนาในเรื่องนี้ ต้องการให้ทุกคนรู้จักแก้ปัญหาโดย สันติวิธี ไม่ใช่โดยวิธีฆ่าอีกฝ่ายหนึ่งเสีย เพราะการฆ่านั้น ผู้ฆ่าย่อมเกิดความ ทารุณโหดร้ายขึ้นในใจ ทำให้ใจเศร้า หมองและตนก็ต้องรับผลกรรมต่อไป เป็นการแก้ปัญหาซึ่งจะสร้างปัญหาอื่น ๆ Kalyanamitra.org