พลังงานและการควบคุมจิตใจ : หน้า 94/126

ยากที่ใครจะทำให้เหมือนได้ มิใช่เป็นประโยชน์แต่เฉพาะ ในสหรัฐเท่านั้น หากเป็นคุณแก่โลกทั่วไปด้วย ตัวอย่างความขยันหมั่นเพียรโดยไม่มีความโลภ หนุนหลังที่ดีกว่านี้ก็มี คือความเพียรของพระอริยบุคคล ความเพียรอย่างนี้เป็นความเพียรที่ต้องการจะเสียสละ ตรงกันข้ามกับความเพียรที่ต้องการจะได้มา คือพยายาม เสียสละอาสวกิเลส ไม่เกี่ยวข้องกับโลกียกามบริโภค เป็นความเพียรที่ยากยิ่งและสูงสุด เพราะฉะนั้นจึงเป็น ข้อพิสูจน์ว่า ความหมั่นขยันนั้นไม่จำเป็นจะต้องมีโลภมา หนุนหลัง อาจเกิดขึ้นได้ในตนเองและเป็นความเพียร ที่ดีเลิศด้วย ต่อไปนี้จะขอกล่าวเพิ่มเติม เพื่อให้เรื่องสันโดษ ได้ความชัดเจนขึ้นอีกสักเล็กน้อย พลังงานมีอยู่สองอย่าง ทำหน้าที่ตรงกันข้าม คือ เป็นพลังงานฝ่ายทำลาย อย่างหนึ่ง และเป็นพลังงาน ฝ่ายสร้างเสริมอีกอย่างหนึ่ง ทั้งสองนี้จะเดินคู่เคียงกัน คล้ายกับจะให้เกิดดุลขึ้นทั่ว ๆ ไปในที่ทุกแห่งหน สมัยนี้อยู่ในยุคพลังงานนิวเคลียร์ พลังงานชนิดนี้ ก็มีเป็นสองอย่างเหมือนกัน เรียกว่าพลังงานทำลาย กับพลังงานสันติ พลังงานทำลายนั้นเป็นปัญหาอันสำคัญ เพราะเป็นอันตรายอย่างมหันต์และกำลังปรึกษาหารือ ค้นหาวิธีควบคุมกันอยู่ ยังไม่เป็นที่ตกลงกันได้ โลกจึงอยู่ ในภาวะล่อแหลมต่ออันตรายจนกระทั่งบัดนี้ ส่วนพลังงานแห่งการกระทำของมนุษย์ก็ทำนอง เดียวกัน แต่แลเห็นยากเพราะไม่รุนแรงเหมือนพลังงาน นิวเคลียร์ และเป็นสิ่งที่เคยชินกันมาจนไม่มีใครสังเกต พลังงานนี้แบ่งออกเป็นพลังงานทำลายกับพลังงาน สร้างเสริมเหมือนกัน ซึ่งเกิดมาจากอุตสาหะพากเพียร ของมนุษย์ อุตสาหะพากเพียรนี้ถ้ามีโลภชักจูงหนุนหลัง อยู่ก็ย่อมล่อแหลมต่อการกลายเป็นพลังงานทำลายไปได้ง่าย จึงจำเป็นต้องมีการควบคุม ซึ่งได้ทำกันมานานแล้ว คือมี กฎหมาย มีตำรวจ มีศาล ตลอดจนองค์การอื่น ๆ ซึ่ง รวมกันเรียกว่า “กระบวนการยุติธรรม” สำหรับ ปราบปรามการเบียดเบียน การประทุษร้ายต่อร่างกาย ชีวิตและทรัพย์สินอันเป็นพลังงานทำลายของมนุษย์ นั่นเอง พลังงานของมนุษย์อีกอย่างหนึ่ง เกิดจากอุตสาหะ พากเพียรเหมือนกัน แต่กำกับควบคุมด้วย “สันโดษ” พลังงานอย่างนี้เป็นพลังงานสร้างเสริม ผู้ประกอบกรรม ไม่หวังอะไรเกินไปกว่าการได้มาอย่างขาวสะอาด และ มีปีติ เกียรติ ชื่อเสียง ฯลฯ สันโดษควบคุมการใช้พลังงาน มิให้ไปในทางทำลาย เป็นการป้องกัน มิใช่ปราบปราม และควบคุมตลอดทั้งในที่ลับและที่แจ้ง ไม่ใช่ควบคุมได้ เฉพาะในที่แจ้งอย่างกระบวนการยุติธรรม ถ้าใน โลกนี้มีแต่พลังงานที่กำกับด้วยสันโดษไปทั้งหมด แล้ว สิ่งทั้งหลายที่เกิดขึ้นก็จะมีแต่ที่เป็นประโยชน์ อย่างแท้จริงเท่านั้น ของที่ไร้ค่า ของฟุ่มเฟือย ของ ที่เป็นอันตราย จะไม่เกิดขึ้นเลย ทั้งไม่จำเป็นจะ ต้องมีกระบวนการยุติธรรมด้วย ประเทศชาติได้รับความยุ่งยากและเสียหาย ก็ เพราะปล่อยให้มีพลังงานทำลายมากเกินไป เพื่อป้องกัน เหตุร้ายจึงควรควบคุมทางจิตใจให้มาก การควบคุม ด้วยกระบวนการยุติธรรมอย่างเดียวนั้นไม่เป็นการ เพียงพอ จำเป็นต้องให้บุคคลควบคุมตนเอง โดยสนับสนุน หลักธรรมเรื่องสันโดษให้มากอีกทางหนึ่งด้วย คนเราย่อมมีโลภอันเป็นประการต้นแห่งอกุศลมูล อยู่แล้ว ดังจะเห็นได้จากเด็กเล็ก ๆ เป็นอาทิ เมื่อเขาเห็น ของเล่น ไม่ว่าจะเป็นของใคร เขามักจะพยายามจะเอามา เป็นของเขาให้จงได้ ถ้าถูกขัดขวางก็ร้องไห้ ต่อมาเมื่อมี อายุมากขึ้น อาการยื้อแย่งดังกล่าวนี้ก็จะค่อย ๆ หายไป เหมือนกับจะมีสันโดษขึ้นแล้ว แต่ก็เป็นเพียงสัญลักษณ์ เท่านั้น ส่วนจิตใจยังหามีสันโดษไม่ ที่เป็นดังนั้นก็เพราะ กลัวถูกการขัดขวางที่ตนไม่อาจจะเอาชนะได้เป็นเหตุ ครั้นเป็นผู้ใหญ่ขึ้น ได้เรียนรู้และมีปัญญามองเห็นผิดถูก ได้แล้ว จึงจะมีสันโดษที่แท้จริง ฉะนั้นที่กล่าวมานี้พอจะ เห็นได้แล้วว่า คนย่อมมีทั้งพลังงานที่หนุนหลังด้วยโลภ กับที่มีสันโดษควบคุม ทั้งสองอย่างนี้มีอยู่ในคนทุกคน กันยายน ๒๔๓๑ ๙๔ กัลยาณมิตร Kalyanamitra.org