ภาพจิตรกรรมในพระอุโบสถ : หน้า 80/128

100 (บน) เมืองบนเกาะกลางทะเล เรือกำปั่นใบ ปากอ่าว แม่น้ำ เรือกลไฟจักรข้าง ตึกฝรั่ง ฝรั่งข้างตึกและบนตึก ผลงานจิตรกรคนที่ ๑ สังเกตบางอย่างดังนี้ ๑. ภาพในพระอุโบสถเขียนด้วยสีฝุ่น บนไม้กระดาน ยาวราวเมตรเศษ กว้างราวฟุตครึ่ง มีกรอบสี่เหลี่ยมธรรม ตาใส่ไว้ทุกรูป แขวนเหนือขอบหน้าต่างและประตูครบทั้ง ๑๕ บาน ฝีมือเป็นแบบช่างพื้นบ้านของฝรั่ง ๒. ผู้วาดเป็นใครไม่ปรากฏ ยังค้นหาหลักฐานและ ร่องรอยไม่ได้ เข้าใจว่าเป็นช่างไทย ได้รับอิทธิพลจากรูป วาดของฝรั่ง ๓. ภาพมีบรรยากาศเป็นฝรั่ง เพราะตึกรามบ้านช่อง การแต่งกายของผู้คนเป็นแบบฝรั่ง มีจีนปูนบ้างเพียงเล็ก น้อย แต่ไม่มีไทยเลย ๔. ภาพส่วนใหญ่มีบรรยากาศทะเลปนอยู่ ดังจะเห็น จิตรกรวาดทะเลและเรือลงไปในฉากเสมอ มีทั้งเรือใบเล็ก ใหญ่ และเรือกลไฟจักรข้าง เป็นไปได้หรือไม่ว่าจิตรกรเป็น ชาวสมุทรปราการ ซึ่งอยู่ปากอ่าวสยาม ได้แลเห็นเรือใหญ่ เสมอๆ จึงมีความผูกพันกับเรือ (ผู้เขียนเอง เวลาไปสมุทร ปราการยังรู้สึกตื่นตาตื่นใจกับเรือใหญ่ๆกลางแม่น้ำทุกครั้ง) ๕. ผู้วาดมี ๒ คนเป็นอย่างน้อย เพราะภาพวาดมี ๒ สไตล์ คนหนึ่งชอบใช้สีอ่อนนุ่ม และวาดใส่รายละเอียด ดู แล้วสนุกเช่น วาดเป็นรูปอ่าวเล็ก ๆ ในอ่าวมีจีนนั่งเรือใบเล่น ขอบอ่าวมีตึกฝรั่ง มีจีน และฝรั่งทำกิจกรรมต่างๆ เช่น บ้างกำลังตกเบ็ด บ้างกำลังเดิน บ้างกำลังยกปืนขึ้นยิงเสือ กัลยาณมิตร ๗๘ บ้างก็กำลังเล่นกับหมา หรือยืนสนทนากัน อีกคนหนึ่ง มีรายละเอียดของภาพน้อยกว่า หาก วาดคน ก็จะวาดไม่กี่คน ชอบใช้แปรงวาดแบบปาดๆ ชอบ ใช้สีน้ำเงิน ดำ ขาวเข้มๆ (แบบงานเขียนของขรัวอินโข่ง) ตัวอย่างเช่น วาดคนสองคนดื่มเหล้าระหว่างทาง ข้างหลัง เป็นฉากภูเขาและแนวไม้ หรืออีกภาพ วาดคนช่วยกันเข็น เรือข้างสะพานโค้ง เป็นต้น 5. อายุของภาพ อนุมานจากบรรยากาศต่างๆ แล้ว เข้าใจว่าจะวาดในสมัยรัชกาลที่ ๔-๕ เรื่องอายุภาพและชื่อ ผู้วาดนี้ เป็นเรื่องน่าสนใจ จำเป็นต้องหาข้อมูลเพิ่มเติมต่อ ไป ในพระอุโบสถของวัดโปรดเกศฯ นอกเหนือจากภาพ วาดบนแผ่นไม้ทั้ง ๑๕ ภาพแล้ว ไม่มีภาพวาดอื่นประกอบ ด้วย คงปล่อยผนังว่างไว้เฉยๆ แต่กระนั้น ผู้เขียนก็เชื่อว่า เพียงได้ชมภาพ ๑๕ ภาพ ก็ถือว่าคุ้มเกินคุ้ม ข้อมูลประกอบการเขียน ๑.หนังสือ “จิตรกรรมแบบสากลสกุลช่างขรัวอินโข่ง” โดย วิยะดา ทองมิตร จัดพิมพ์โดยบริษัทเมืองโบราณจำกัด พ.ศ.๒๕๒๒ ดูหน้า ๓๖-๓๗ และ ๙๖-๑๐๒ ๒.หนังสือ “สมุทรปราการ” โดย เฉลิม สุขเกษม สำนักพิมพ์ สมาคมสังคมศาสตร์แห่งประเทศไทย จัดพิมพ์ พ.ศ. ๒๕๑๕ ดูหน้า ๑๖๐-๑๖๕ ๓.บันทึกการชมวัดโปรดเกศ ของ เอนก นาวิกมูล วันอังคารที่ ๒๗ ธันวาคม พ.ศ. ๒๕๓๗ 5 หน้า มีนาคม ๒๕๓๘