ความประมาทของพระราชา : หน้า 94/128

| ก่อนนะคะ แล้วหลาน ๆ จะทราบว่าจะต้องทำ อย่างไร สัตว์จึงทูลว่า “ดูก่อนมหาราชเจ้า พระองค์เป็นผู้ ประมาท ความประมาทเป็นหนทางแห่งความตาย ในอดีตกาล พระราชาทรงพระนามว่า ผู้ที่ตกอยู่ในความประมาทจึงเปรียบเสมือนผู้ที่ตาย ปัญจาละ พระองค์ทรงเป็นผู้ประมาท ปกครอง แล้ว ความมัวเมาทำให้เกิดความประมาท ความ บ้านเมืองโดยอธรรม อยู่ในอุตตรปัญจาลนคร ประมาททำให้เกิดความเสื่อม ความเสื่อมทำให้ แคว้นกปีละ ครั้งนั้นอำมาตย์ที่อยู่ในเมืองของ เกิดโทษ กษัตริย์หากมีความประมาท ต้องเสื่อม พระองค์ ก็เป็นคนพาลเสียทั้งหมด ชาวบ้านชาว ประโยชน์ของแว่นแคว้น กษัตริย์ผู้ประมาทในราช ชนบท ถูกบีบคั้นรีดนาทาเร้นจากเจ้าหน้าที่ของ สมบัติ ย่อมพินาศหมด ความประมาทจึงไม่เป็น บ้านเมือง ชาวบ้านทั้งหลายจึงต้องพาลูกเมีย ธรรมของกษัตริย์ โจรจึงทำลายทรัพย์ของชนบทที่ เที่ยวหลบหนีไปหลบซ่อนอยู่ในป่า ในหมู่บ้าน มั่งคั่งอุดมสมบูรณ์ ราชโอรส ทรัพย์สิน เงินทอง บ้านแต่ละหลังกลายเป็นบ้านร้าง กลางวันไม่มีผู้ จักไม่มี เมื่อแว่นแคว้นถูกปล้น ญาติมิตรและ คนกล้าอยู่ในบ้านเรือนของตน เพราะเกรงเจ้า สหายย่อมไม่นับถือ กษัตริย์ผู้เสื่อมจากสรรพโภค หน้าที่บ้านเมืองมาล้อมบ้านเรือนไว้ พอถึงเวลา สมบัติ พลช้าง พลม้า พลรถ และพลเดินเท้า ผู้ เช้าก็พากันหลบหนี กลางวันเจ้าหน้าที่บ้านเมืองก็ ถึงพระโพธิสมภารจะไม่นับถือพระราชาองค์นั้น ศรี พากันมารับทรัพย์สิน กลางคืนพวกโจรก็เข้าปล้น คือมิ่งขวัญ ย่อมจะไม่มีอยู่ในผู้ไม่บริหารการงาน ซึ่งเป็นอย่างนี้ทุกวัน คราวนั้น พระโพธิสัตว์ได้บังเกิดเป็นรุก - เทวดา อยู่ที่ป่าฟันทุตินะ ซึ่งอยู่ภายนอกพระนคร ทุกๆ ปีจะได้รับการบูชาจากพระราชา รุกขเทวดา จึงคิดว่า “พระราชาพระองค์นี้ทรงประมาท เสวย ราชสมบัติ ทำให้ประชาชนเดือดร้อน นอกเหนือ โง่เขลา มีความคิดอ่านไม่ถูกต้อง ไร้ปัญญา เหมือน งูลอกคราบอันคราคร่า พระราชาผู้ทรงบริหารการ งานดี ขยันหมั่นเพียร โภคสมบัติทั้งปวง ย่อม เจริญยิ่งขึ้น เหมือนฝูงโคที่มีโคตัวผู้ ขอพระองค์ จงเสด็จเที่ยวฟังเหตุการณ์ในแว่นแคว้น และใน ชนบท ครั้นได้ทอดพระเนตรเห็น และได้ทรงสดับ จากเราแล้ว คงจะไม่มีใครแนะนำให้พระราชามี แล้วก็ปฏิบัติในสิ่งนั้น ๆ เถิด” สตินึกคิดได้ พระองค์ก็ทรงมีอุปการะแก่เรา พระราชาทรงสดับถ้อยคำของเทวดาแล้ว บูชาเราทุกปีมาเราจะต้องถวายโอวาทแก่พระองค์” ทรงเสียพระทัย รุ่งขึ้นโปรดให้อำมาตย์ดูแลราช พอถึงเวลากลางคืน รุกขเทวดาเข้าไปยัง สมบัติแล้วพระองค์ก็เสด็จออกจากพระนคร พร้อม ห้องบรรทมของพระราชา ยืนอยู่ข้างพระเศียร ด้วยปุโรหิต เสด็จพระราชดำเนินไป สิ้นระยะทาง เปล่งรัศมีอยู่บนอากาศ พระราชาทอดพระเนตร เห็นเทวดา จึงตรัสถามว่า “ท่านเป็นใครมาที่นี่ ประมาณหนึ่งโยชน์ จึงได้พบชายแก่ผู้หนึ่งนำกิ่ง หนามมาจากดง ล้อมกันปิดประตูเรือนไว้ แล้วพา รุกขเทวดาได้ยินพระราชดำรัสจึงทูลว่า ลูกเมียเข้าไปอยู่ในป่า ตกเย็นเมื่อพวกราชบุรุษ “ดูก่อนมหาราชเจ้า ข้าพเจ้า คือภัณฑติณทุกเทพ กลับไปแล้ว จึงพาลูกเมียกลับมาบ้านเรือนของตน จะถวายโอวาทแก่พระองค์ จึงมาขอเฝ้า” พระ ราชาตรัสถามว่า “ท่านจักให้โอวาทอะไรหรือ เมื่อพระราชาตรัสถามอย่างนี้ พระมหา กัลยาณมิตร ๔๒ พอถึงหน้าประตูเรือนก็ถูกหนามตำเข้าที่เท้า จึง นั่งลงบ่งหนาม พลางด่าพระราชาว่า “ขอให้พระเจ้าปัญจาลราช จึงถูกลูกศร มีนาคม ๒๕๓๘