ธรรมนิยามสูตร : หน้า 14/128

ธรรมนิยามสูตร ธรรมที่สมเด็จพระผู้มี พระภาคตรัสเทศนายกย่องธาตุธรรมว่า เป็นของเกิดขึ้นก่อนเก่า หรือเก่าก่อน พระพุทธเจ้าจะเกิดขึ้นหรือจะไม่บังเกิดขึ้น ธาตุธรรมนะเขามีอยู่แล้ว ทั้งหลาย ความเกิดขึ้นของพระ ตถาคตเจ้าก็ดี อนุปปาทา วา ตถา คตาน ความไม่บังเกิดขึ้นของ ของพระ ตถาคตเจ้าก็ดี ฐิตา ว สาธาตุ ธาตุ อุปปทา วา ภิกฺขเว ตถาค ตานํ อนุปปาทา วา ตถาคตาน จิตา ว สา ธาตุ ธมฺมฏฺฐิตตา ธมฺมนิยาม ตา ว่าดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ความ นั้นเขาตั้งอยู่แล้ว ธมฺมฏฺฐิตตา เกิดขึ้นของพระตถาคตเจ้าก็ดี หรือ เพราะความที่แห่งธาตุนั้นเป็นของตั้ง ว่าความไม่เกิดขึ้นของพระตถาคต มั่นแห่งธรรม หรือเป็นที่ตั้งมั่นแห่ง เจ้าก็ดี ธาตุนั้นเขาตั้งอยู่แล้ว เพราะ ธรรม ธมฺมนิยามตา เพราะความที่ ความที่แห่งธาตุนั้นเป็นที่ตั้งมั่นของ แห่งธาตุนั้นเป็นเบาะของธรรม ค่า ธรรม เพราะความที่แห่งธาตุนั้น ว่าเป็นเบาะนี้ขบขันอยู่ สพฺเพ สง เป็นเบาะของธรรม ว่า สพฺเพ สง ขารา อนิจจา สังขารทั้งปวงไม่เที่ยง ขารา ทุกชาติ สังขารทั้งปวงเป็นทุกข์ ดังนี้ ต ตถาคโต อภิสัมพุชฌติ ต ตถาคโต อภิสัมพุชฌติ อภิสเมติ พระตถาคตเจ้าได้ตรัสรู้พร้อมเฉพาะ พระตถาคตเจ้าตรัสรู้พร้อมเฉพาะ อยู่ไต่สวนธรรมนั้นอยู่หรือไต่สวนธาตุ อยู่ไต่สวนธาตุนั้น อภิสมพุชฌิตวา นั้นอยู่ อภิสมพุชฌิตวา อภิสเมตวา ครั้นตรัสรู้พร้อมเฉพาะแล้ว ไต่สวน ครั้นตรัสรู้พร้อมจำเพาะแล้ว ไต่สวน แล้ว ทรงบอก ทรงแสดง ทรงบัญญัติ เสร็จแล้ว อาจิกฺขติ เทเสติ ย่อมบอก ทรงแต่งตั้ง ทรงเปิดเผย ทรงจำแนก ย่อมแสดง ปญญเปติ ปฏฐเปติ ทำให้ตื้นขึ้นว่าสังขารทั้งปวงเป็นทุกข์ ย่อมบัญญัติย่อมแต่งตั้งวิวรติวิภชติ ดังนี้ ย่อมเปิดเผย ย่อมจำแนก อุตตานี กโรติ ย่อมทำให้ตื้นขึ้นว่า สพฺเพ สงฺขารา อนิจจาติฯ สังขารทั้งปวง ไม่เที่ยง อุปปาทาวา ภิกฺขเว ตถาค ตานํ อนุปปาทา วา ตถาคตาน จิตา ว สา ธาตุ ธมฺมฏฺฐิตฺตา ธมฺมนิยาม ตา ว่าดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ความ เกิดขึ้นของพระตถาคตเจ้าก็ดี หรือ ว่าความไม่เกิดขึ้นของพระตถาคต เจ้าก็ดี ธาตุนั้นเขาตั้งอยู่แล้ว เพราะ ความที่แห่งธาตุนั้นเป็นที่ตั้งมั่นแห่ง ธรรม เพราะความที่แห่งธาตุนั้นเป็น เบาะของธรรม สัพเพ ธัมมา อนต ตา ธรรมทั้งหลายไม่ใช่ตัว ต ตถาค โต อภิสัมพุชฌิติ อภิสเมติ พระ ตถาคตเจ้าตรัสรู้พร้อมเฉพาะแล้ว ตรัสรู้พร้อมเฉพาะอยู่ ไต่สวนหรือ สอบสวนธาตุนั้นอยู่ ครั้นตรัสรู้พร้อม เฉพาะ ไต่สวนแล้วทรงบอก ทรง แสดง ทรงบัญญัติ ทรงแต่งตั้ง ทรง เปิดเผย ทรงจำแนก ทรงทำให้ตื่น ขึ้นว่า ธรรมทั้งหลายไม่ใช่ตัวดังนี้ อิทมโวจ ภควา สมเด็จพระ ผู้มีพระภาคได้ตรัสพระสูตรนี้จบลง แล้ว อตฺตมนา เต ภิกขู ภควโต ภา สิต อภินนท์ ภิกษุทั้งหลายมีใจยินดี เพลิดเพลินภาษิตของพระผู้มีพระ ภาคเจ้าด้วยประการดังนี้ ความของพระบาลีคลี่ความเป็นสยาม ภาษาเทศนาดังนี้ ตามที่แปลกันใน สยามภาษานี้ นเนอ ต่อแต่นี้จะแปลขยายมคธ ภาษาเป็นสยามล้วนให้เราทั้งหลาย ได้ทบทวนได้สดับตรับฟังให้เข้าเนื้อ เข้าใจ เป็นธรรมอันลุ่มลึกสุขุมนัก ไม่ใช่เป็นของพอดีพอร้ายว่า พระ สูตรนี้อันพระอานนท์เถรเจ้าได้สดับ ตรับฟังแล้วอย่างนี้ สมัยหนึ่งสม เด็จพระผู้มีพระภาคเจ้าเสด็จประทับ อยู่ที่วิหารเชตวัน อันเป็นอาราม กัลยาณมิตร ๑๒ มิถุนายน ๒๕๓๘