หลักฐานธรรมาภายในคัมภีร์พุทธโบราณ : หน้า 144/604

หลักฐานธรรมาภายในคัมภีร์พุทธโบราณ 1 ฉบับวิชาการ บันทึกการเดินทางของพระกิญจิวน สวนจ้าง (รู้จักกันในภาษาไทยว่า พระถังซัมจัง) ระบุว่า พระพุทธศาสนาเดินทางเข้ามาสู่ดินแดนฉันตรวจและ เอเชียกลางโดยพ่อค้า 2 ท่านคือ ตุบสะและถัลลิย อุบาสสองท่านแรกใน พระพุทธศาสนา ผู้ถวายภัตตาหารมือแรกแด่พระสัมมาสัมพุทธเจ้า ทั้งสอง ท่านเป็นชาวเบกเตรีย (Dietz 2007: 59-60) นอกจากนั้น อรรถกถาดูวิังก์ สูตรยังกล่าวถึงเรื่องราวของพระเจ้าปุกษัตดิ์เป็นอัคริของแคว้นคันธาร ในนครตักสิลา ได้รับบรรพธนาการจากพระเจ้าพิมพิสารที่เขียนจารึกบน แผ่นทองคำธนาคารุณของพระรัตนตรัยและการทำสมาธิแบบอาณาปนาสต จึงเกิดพระดีแรงกล้าในข่าวการบังเกิดขึ้นของพระรัตนตรัย และทรงปฏิบัติ ธรรมด้วยตนเองตามวิธีการที่พระเจ้าพิมพิสารจารีใว้แผ่นทองคำนั้นจึงได้ ฐานสมบัติ จึงสละราชสมบัติเสด็จออกผจญช็อคฤต่อพระสัมมาสัมพุทธเจ้า44 อันนี้ ในมหาปรีนิพพานสูตร ทิพันกาย ตอนได้ว่าด้วยการแบ่งพระบรม สรรฑรกถูไปบูชา มีข้อความว่า มพระเถี่ยมแก่องค์หนึ่งซึ่งอยู่ในคันธ ประ (D.II.167) ซึ่งในอรรถถกถาไม่มีการขยายความใดๆ อย่างไรก็ดี เรื่องนี้ได้ มาสอดคล้องกันกับบันทึกของพระกิญจิวนซึ่งกล่าวถึงการเดินทางไปยังดิน แดนที่เคยเป็นส่วนหนึ่งของคันธาระ ซึ่งนักวิชาการประเมินว่าน่าจะเป็นอัดดาว ในปัจจุบัน ท่านสวนจ้างบันทึกไว้ว่า ในเวลานั้นยังคงมีร่องรอยของพระสัญจักษ์ขนาด ใหญ่หลงเหลือให้เห็นซึ่งท่านได้รับการบอกเล่าจากคนในพื้นที่ว่า ในพระสัญจ 44 อรรถกถาดูวิังก์สูตร กล่าวถึงเหตุการณ์ว่า ภายหลังจากท่านปกคลาดเดิรทางรอนแรมไปเพื่อ จะเข้าเฝ้าพระสัมมาสัมพุทธเจ้านิดชำนามอธิษฐานนั้นแล้วนั้น พระพุทธองค์เสด็จไปโปรด ท่านได้ ฟังธรรมจากพระพุทธองค์จนมีดวงตาเทิรธรรม บรรลุอารมณ์ผล ก่อนที่จะถูกแม่โจควิในวันนี้ รุ่งขึ้น เมื่อมรรคภาพแล้วไปยังเกิดในวิตารพรมโลกและบรรลุพระอรหันต์ ณ ที่นั่นเอง (MA.V.33-62) 112 | ดร.ชนิดา จันทารศรีโล