ที่สุดแห่งธรรมถึงได้ด้วยความเคารพ ๓ : หน้า 73/184

การคุ้มครองทวารในอินทรีย์ทั้ง 5 คือ สำรวมระวังตา ในการมองรูป สำรวมระวังในขณะฟังเสียง สำรวมระวังจุมในขณะดมกลิ่น สำรวมระวังลิ้นในการลิ้มรส สำรวมระวังภายในในการสัมผัส และสำรวมใจในอารมณ์ที่มารกระทบ ซึ่งทวารทั้ง 5 คือ ตา หู จมูก ลิ้น และกาย เมื่อรับอารมณ์ต่าง ๆ ที่ผ่านมาทางรูปลักษณ์ เสียง กลิ่น รส และสัมผัส แน่นอนว่าในท้ายที่สุดแล้ว ย่อมไหลรวมกันอยู่ใจ ทวารทั้ง 5 จึงเปรียบเสมือนเมืองหน้าด่าน ถ้าเราคุ้มครองป้องกันได้ดี ก็ยากที่จะบาปอัตสรรธรรมจะเข้าไปสู่ใจเปรียบเสมือนเมืองหลวงได้ และในขณะเดียวกัน หากเรามีพื้นฐานของการเจริญสมาธิภานา สมาธิภวานนี้ก็จะเสริมความแข็งแกร่งให้กับใจ เช่นเดียวกับกำแพงเมืองที่คอยปกป้องเมืองหลวงอีกชั้นหนึ่ง ๕. ประกอบด้วยสติสมัปชัญญะ เมื่อดรสอธิบายเรื่องคุ้มครองวาจาในอินทรีย์ทั้งหลายจบลงแล้ว พระสมมาสมพูเจ้า จึงทรงแสดงสติสมัปชัญญะแก่พระเจ้าชาติศตรว่า “มหาพิริต ภิกษุชื่อว่าประกอบด้วยสติสมัปชัญญะ เป็นอย่างไร คือ ภิกษุในธรรมวินนี้ทำความรู้สึกตัวในการ ก้าวไป การถอยกลับ การแลด การเหลียวดู การคุ้ยเข้า การหยิดยออก การครองสังวัฏ บาตร และจิรจ การ ฉัน การดื่ม การเคี้ยว การสบ mäะ การถ่ายอุจจาระปัสสาวะ การเดิน การนั่ง การนอน การตื่น การพูด การ นิ่ง มหาพิริต ภิกษุชื่อว่าประกอบด้วยสติสมัปชัญญะเป็น อย่างนี้แล”๒๔ ๒๔ ที.ซี. ๔/๑๐๔/๑๑ (แปลมจร) www.dattajeewo.com