ประวัติการสร้างวัดไร่ขิง : หน้า 18/112

b ๆ ปูนรูปที่ 5 ซึ่งเป็นหลานชายของเจ้าพระคุณสมเด็จ นี่เป็นตำนานหนึ่งที่เล่าสืบ กันมา สรุป ได้ว่าสมเด็จพระพุฒาจารย์ (พุก) เป็นผู้สร้างอุโบสถ วัดไร่ขิง และอัญเชิญหลวงพ่อวัดไร่ขิง ลงมาประดิษ ฐานในอุโบสถด้วย อีกตำนานหนึ่งมีว่า เดิมวัดไร่ขิงมีมาอยู่ ก่อนแล้ว แต่เป็นวัดเล็ก ๆ ในชนบท เมื่อสมเด็จ พระพุฒาจารย์ (พุก) ซึ่งท่านมีความคุ้นเคยกับวัด ต่าง ๆ แถบนี้เป็นอย่างดี ได้มากราบพระประธาน ในอุโบสถวัดไร่ขิง แล้วหันไปพูดกับท่านเจ้าอาวาส ในสมัยนั้นว่า "สร้างอุโบสถเสียใหญ่โต แต่พระ ประธานองค์เล็กไปหน่อย” ท่านเจ้าอาวาสจึงกราบ เรียนท่านว่า "วัดไร่ขิงเป็นวัดจน ๆ นะขอรับ ไม่ สามารถที่จะสร้างพระพุทธรูปองค์ใหญ่ ๆ ได้หรอก ขอรับ” เจ้าพระคุณสมเด็จจึงเอ่ยขึ้นว่า "ที่วัดผม (วัดศาลาปูน) มีอยู่องค์หนึ่งขึ้นไปเอามาซิ ท่านเจ้าอาวาสวัดไร่ขิง กรรมการวัด พร้อมด้วยคณะ จึงได้ไปอัญเชิญพระพุทธรูปองค์ดัง กล่าวลงมา โดยใช้ไม้ไผ่มัดเป็นแพล่องลงมาตาม ลำน้ำเจ้าพระยา เข้าแม่น้ำท่าจีน จนถึงวัดไร่ขิง ประชาชนพากันอัญเชิญขึ้นประดิษฐาน เป็นพระ ประธานประจำอุโบสถแทนองค์เดิมแต่นั้นมา จากตำนานนี้ ทำให้สันนิษฐานว่า วัดไร่ขิง คงมีมาก่อนสมัยสมเด็จพระพุฒาจารย์ (พุก) คือ มากกว่า ๑๓๒ ปีก่อน แต่จะสร้างขึ้นเมื่อไรนั้นยัง ไม่มีหลักฐานยืนยันชัดเจน สำหรับอุโบสถมีลักษณะเป็นทรงโรงศิลปะ สมัยรัตนโกสินทร์ตอนต้น มีขนาดกว้าง ๔ วา ๒ ศอก ยาว ๑๒ วา สูง ๘ วาเศษ ส่วนพระประธาน ซึ่งมักเรียกกันว่า "หลวงพ่อวัดไร่ขิง” เป็นเนื้อทอง สัมฤทธิ์ ปางมารวิชัยแบบประยุกต์ พระรูปมี ลักษณะพึ่งผายคล้ายเชียงแสน พระหัตถ์เรียวงาม ตามแบบสุโขทัย แต่เฉพาะพระพักตร์ดูคล้ายรัตนโก สินทร์ ประดิษฐานอย่างสง่างามเหนือฐานชุก มี ขนาดหน้ากว้าง ๔ ศอก ๒ นิ้ว สูง ๔ ศอก ยาว ๑๖ นิ้วเศษ ส่วนเจ้าอาวาสวัดไร่ขิง ตั้งแต่อดีตจนถึง ปัจจุบันที่มีหลักฐานค้นพบมีจำนวน ๙ รูป ซึ่ง ปกครองวัดมาตามลำดับดังนี้ - ๑. หลวงพ่อจาด ๒. หลวงพ่อคง ๓. หลวงพ่อรักษ์ ด้านหน้าวัดไร่ขิง ซึ่งพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้รับวัดไร่ขิงไว้ในบัญชีรายชื่อพระอารามหลวง เมื่อวันที่ ๑๐ กรกฎาคม พ.ศ.๒๕๓๓ ๑๖ ก ล ย า ณ ม ต ร า