พระบารมีและการเป็นพระพุทธเจ้า : หน้า 45/112

- มุนีนาถทีปนี กล่าวถึง เรื่องของพระสัมมาสัมพุทธเจ้าผู้เป็น ที่พึ่งอันสูงสุดของสรรพสัตว์ในภพสาม มุ่งเน้นสรรเสริญพระพุทธคุณเป็น สำคัญ และกล่าวถึงพระพุทธาธิการ หรือแนวทางแห่งการเป็นพระพุทธเจ้า พระบารมีเริ่มต้น พระบารมีตอนกลาง พระบารมีตอนปลายของพระพุทธเจ้า แต่ละพระองค์ในอดีต และพระบารมี ของพระพุทธเจ้าสมณโคดม เป็นต้น เริ่มรจนาตั้งแต่ ๑๔ สิงหาคม พ.ศ. ๒๕๐๖ แล้วเสร็จ ๒๙ ตุลาคม พ.ศ. ๒๕๐๖ รวมเป็นเวลา ๗๗ วัน มีความยาวประมาณ ๕๒๐ หน้า วิปัสสนาทีปนี แสดงถึงเรื่อง วิปัสสนากรรมฐานที่ปฏิบัติสืบต่อกัน ที่ล้วนเป็นสิ่งที่พระพุทธองค์ มา ๑๑ ตรัสสอนไว้ ให้รายละเอียดของวิปัส สนาญาณที่ ๑-๑๖ และอานิสงส์แห่ง การเจริญวิปัสสนาเริ่มรจนาตั้งแต่ พฤศจิกายน พ.ศ. ๒๕๐๖ แล้วเสร็จ ๒๘ ธันวาคม พ.ศ. ๒๕๐๖ รวม ๔๘ วัน มีความยาวประมาณ ๔๕๐ หน้า โลกนาถทีปนี แตกแขนง มาจากมุนีนาถทีปนี เพื่อแสดงถึง เรื่องของสมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า กรรมฐาน และวิปัสสนากรรมฐาน สูงสุดในบวรพุทธศาสนา โดยกล่าว ผู้ทรงเป็นที่พึ่งอันสูงสุดของสรรพสัตว์ โดยแบ่งเป็นภาคสมถภาวนาและ ถึงอริยสัจในภาคปริยัติศึกษา ปฏิบัติ ในภพสาม โดยมุ่งสรรเสริญพระ- วิปัสสนาภาวนา เพื่อให้ทราบแนว การ อานิสงส์ของการเห็นอริยสัจ พุทธคุณเป็นสำคัญ และกล่าวถึง ทางแห่งการภาวนาด้วยวิธีการต่าง ๆ เป็นต้น เริ่มรจนาตั้งแต่ ๒๓ ตุลาคม พระบารมี ๑๐ ทัศ ตั้งแต่ระดับ ที่มีเป้าหมายเบื้องปลายเพื่อการหลุด พ.ศ. ๒๕๐๗ แล้วเสร็จ ๑๙ ธันวาคม พระบารมีสามัญ พระอุปบารมี พ้น เริ่มรจนาตั้งแต่ ๒๗ สิงหาคม พ.ศ. ๒๕๐๗ รวมเวลา พระปรมัตถบารมี เป็นต้น เริ่มรจนา ตั้งแต่ ๓ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๐๗ แล้วเสร็จ ๒๗ มีนาคม พ.ศ. ๒๕๐๗ รวมเวลา ๕๔ วัน ความยาวประมาณ ๔๘๐ หน้า พ.ศ. ๒๕๐๗ แล้วเสร็จ ๗ ตุลาคม พ.ศ. ๒๕๐๗ รวม ๔๑ วัน ความ ยาวประมาณ ๓๘๐ หน้า ๕๘ วัน ความยาวประมาณ ๔๓๐ หน้า หมายเหตุ วรรณกรรมทั้ง 5 ชุด ได้รจนาในครั้งที่พระเดช โพธิธรรมทีปนี ว่าด้วย พระคุณท่าน ยังมิได้รับสมณศักดิ์ เรื่องพระจตุราริยสัจธรรม คือ เป็นเพียงพระสามัญธรรม เป็นวรรณ - ภาวนาทีปนี เนื้อหาแยก ธรรมะที่พระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรง ภูมิวิลาสินี ให้เห็นถึงความแตกต่างระหว่างสมถะ ได้ตรัสรู้ ซึ่งถือว่าเป็นธรรมอันวิเศษ กรรมไทยที่ได้บรรยายขยายความ กั ล ย า ณ ม ต ร ๔๓