วันมาฆบูชา : หน้า 9/112

นโม ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ฯ ๓ ครั้ง อุททิฏฐิ โข เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อราตา สมมาสม พุทเธน โอวาทปาฏิโมกข์ ตีห์ คาถาห์ ฯลฯ เอต์ พุทฺธาน สาสนนฺติ ฯ ณ บัดนี้ อาตมภาพจักได้แสดงธรรมิกถา เพราะวันนี้เป็นวันมาฆบูชา เป็นวันปัณรสี ดิถีที่สิบห้าค่ำแห่งปักษ์ในมาฆมาส ในวันมาฆบูชานี้ ในทาง พระพุทธศาสนาถือกันเป็นวันสำคัญ แม้ภิกษุ สามเณร อุบาสก อุบาสิกา ก็ควรเอาใจใส่ในวันมาฆบูชานี้ เป็นวันที่พระบรมศาสดาทรงวางรากฐาน ของพระพุทธศาสนาให้มั่นคงไว้ในพระพุทธศาสนา ในวันมาฆบูชาเช่นนี้ อุบาสก อุบาสิกาเล่าก็พากันเอาใจใส่ ครั้งพุทธกาลบริษัททั้งสี่ ภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกา เอาใจใส่นัก เพราะเหตุว่าวันนี้เป็นวันที่พระบรมศาสดา ให้หลักฐานแก่พระสาวกซึ่งมาประชุมพร้อมกันในที่อันเดียวกัน ๑,๒๕๐ รูป ๑,๒๕๐ รูปไม่ได้แนะนัดกันเลย ต่างฝ่ายก็ต่างจะไปเฝ้าพระศาสดา ต่างฝ่าย ต่างคิดมาด้วยใจของตนเอง ไม่ได้ชักชวนซึ่งกันและกันเลย มาพร้อมกันเข้า พระองค์ทรงเห็นว่ากาละสมควรเช่นนั้น ควรที่จะวางรากฐานพระพุทธ ศาสนาให้มั่นคงลงไว้ พระองค์จึงได้ทรงแสดงพระโอวาทปาฏิโมกข์ขึ้นใน วันนั้น ก็ในบัดนี้ เราท่านทั้งหลาย ภิกษุ สามเณร อุบาสก อุบาสิกาเล่า เมื่อมาถึงวันนี้เข้า ก็ควรจะได้ฟังโอวาทอันนี้ ตามวาระพระบาลีที่ยกขึ้นไว้ ในเบื้องต้นว่า อุททิฏฐิ โข เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อราตา สมมาสม พุทเธน โอวาทปาฏิโมกข์ ตีห์ คาถาห์ ฯ เป็นอาทิ ว่า โอวาทปาฏิโมกข์ ตีห์ คาถาห์ โอวาทปาฏิโมกข์ แปลว่า โอวาท ปาฏิโมกข์ ทับศัพท์ไม่ได้แปลออกศัพท์ โอวาทปาฏิโมกข์ โอวาทปาฏิโมกข์ ภควตา อันพระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์นั้น ชานตา รู้แล้ว ปสฺสตา เตน เห็นแล้ว ไม่ใช่แสดงโดยอาการไม่เปิดเผย แสดงโดยเปิดเผย พระองค์รับ สั่งว่าพระองค์ทรงรู้แล้วเห็นแล้วนะ ไม่รู้ไม่เห็นไม่เอามาแสดง รู้แล้วเห็น แล้ว ไม่เพลี่ยงพลาดละ ชานตา รู้แล้ว ปสฺสตา เห็นแล้ว อรหตา ท่านเอง ท่านรับสั่งของท่านเองว่าท่านเป็นผู้หมดกิเลส แต่ว่าพูดเป็นมคธภาษาเสีย เราไม่รู้ เป็นผู้หมดกิเลส สมมาสัมพุทเธน ท่านเป็นผู้ตรัสรู้แล้วเองโดยชอบ อุททิฏฐ์ แสดงขึ้นแล้วแน่ะ ทรงแสดงขึ้นแล้ว ตีห์ คาถาห์ ด้วยคาถาทั้ง หลายสาม แสดงขึ้นแล้วสามพระคาถา ต่อไปนี้จะแปลเป็นคาถา ๆ ไป แล้วจะอรรถาธิบายเป็นลำดับไป พระมงคลเทพมุนี กุมภาพันธ์ ๒๕๓๕ กัลยาณมิตร