ข้อความต้นฉบับในหน้า
ที่หม่อมฉันมิได้จากทูลกระหม่อม พระราชโอรสอยู่นั่นเอง ด้วยความ เพราะไม่มีลูกของแม่เสียแล้ว...นี่แน่ะ
แต่หม่อมฉันปรารถนาจะมีที่พึ่งที่ เกรงว่าพระโอรสผู้เป็นที่รักจะต้อง พวกเจ้าทั้งหมด ช่วยกันหน่อยเถิด
ความชราครอบงำไม่ได้ หม่อมฉัน พรากจากไป เจ้าชายยุธัญชัยจึง ช่วยห้ามพระโอรสของข้าอย่าให้เขา
ต้องการอมตนิพพาน มิใช่ความสุข ทูลเตือนพระราชบิดาให้ขอร้องให้
ทางโลก ข้าแต่มหาราช ขอให้ พระมารดาเสด็จขึ้นวอกลับวังเถิด
หม่อมฉันได้บวชเถิด ขอให้พระองค์
ออกบวชเลย
แม้นางจะกันแสง
สั่งให้
เพื่อมิให้พระมารดาต้องเสียใจมาก ใคร ๆ ช่วยห้าม แต่ก็ไม่เป็นผล
ได้โปรดทอดพระเนตรหม่อมฉันใน ไป และจะได้ไม่เป็นการขัดขวาง พระโอรสทั้งสองมากราบลา และ
ฐานะที่จะเป็นผู้ทำทุกข์ในวัฏสงสาร การผนวช ซึ่งเป็นทางแห่งการสร้าง
ให้ลิ้นไป ด้วยการตรัสรู้พระสัพ
พัญญุตญาณเถิดพระเจ้าข้า"
เมื่อเจ้าชายยุธัญชัยตรัสดังนี้
บารมีของพระองค์
ศรม แล้วผนวชเป็นฤาษี ทำฌาน
และฤทธิ์ให้เกิดขึ้น เมื่อสิ้นอายุขัย
เดินทางเข้าป่าหิมพานต์ สร้างอา
พระราชมารดาจึงจำใจขึ้นไป
บนประสาทที่พำนัก ทอดพระเนตร
ดูพระราชโอรสด้วยความอาลัยรัก
ขณะนั้น
สำหรับพระราชบิดานั้น เมื่อ
พระราชบิดาก็ทรงจํานน
ขณะนั้น พระราชมารดา อย่างยิ่ง
ทราบว่าพระโอรสยุธัญชัยกำลังไป
กราบวิงวอนพระราชบิดาเพื่อขอลา ไม่อาจห้ามปรามพระโอรสได้ จึง
ผนวช พระนางแม้หนึ่งแต่งพระวร
กายเรียบร้อย ยังมิทันได้ทรงแต่ง
พระพักตร์ ก็รีบประทับวอทอง
เสด็จมายังสถานที่วินิจฉัยที่พระราชา
ประทับ ตรัสวิงวอนลูกว่า
"สัญชัยลูกรัก ได้ยินว่าลูก
ตรัสอวยชัยให้พรว่า
"ลูกเอ๋ย ถ้าลูกตั้งใจแน่วแน่
อย่างนั้นแล้ว ก็จงผนวชเถิด จงทำ
ให้ถึงที่สุดเถิด"
ได้ไปเกิดในพรหมโลก
หลาน ๆ ที่รักคะ บัณฑิต
ผู้มีปัญญา ผู้สั่งสมอบรมบารมีมา
แล้ว ย่อมเห็นภัยในวัฏสงสาร ติด
จะออกจากการเวียนว่ายตายเกิด
ไม่มีใครหยุดยั้งเขาได้ แม้แต่สม
บัติของพระราชา
ในขณะที่พระราชาอนุญาต ทรงสละราชสมบัติออกผนวชเช่น
และนี่ก็คือ อดีตชาติครั้ง
หนึ่งของพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ที
นั้น พระอนุชาของเจ้าชายยุสัญชัย
เดียวกับที่ทรงสละราชสมบัติเมื่อ
ครั้งเป็นเจ้าชายสิทธัตถะ แล้ว
เสด็จออกผนวช เป็นพระสัมมา
จะบวช แม่ขอห้ามนะลูก แม่ ชื่อว่า ยุฐิฏฐิลกุมาร ก็ได้กราบทูล
อยากเห็นลูกเป็นลูกของแม่อยู่อย่างนี้ ขออนุญาตออกผนวชติดตามด้วย
พระองค์ก็ทรงอนุญาต
ก็เหือดแห้งหายไปฉันใด อายุของ เสด็จออกจากสถานที่วินิจฉัย พระ
เทวีทอดพระเนตรพลางกันแสง
"โธ่เอ๋ย ลูกของแม่ ยังหนุ่ม
สัมพุทธเจ้าของเรา
ส่วนพระอนุชายธิฏฐิลกุมาร
ก็ได้มาเกิดเป็นพระอนุชาของพระ
องค์อีก โดยเกิดเป็น พระอานนท์
นาน ๆ อย่าบวชเลยนะลูกนะ
"เสด็จแม่ที่เคารพรักน้ำค้าง
บนยอดหญ้า พอพระอาทิตย์ขึ้น
เจ้าชายยุธัญชัย และเจ้าชาย
ยุฐิฏฐิลกุมารกราบลาพระราชบิดา
มนุษย์ทั้งหลายก็ฉันนั้น เป็นของ
ค่ะ
เล็กน้อยไม่จีรังยั่งยืนคนเราจะตาย
น้า ด
เห็นหม่อมฉันนาน ๆ อย่างไรเล่า
พระเจ้าข้า โปรดอย่าทรงห้าม
แผ่นดินต่อจากพระราชบิดา ลูก
ก็มาบวชเสียแล้ว ต่อไปนี้แม่จะ
(จาก อรรถกถา ภุญชัยชาดก)
หม่อมฉันเลย
ไม่ได้เห็นหน้าลูกอีกแล้ว ต่อไปนี้
ถึงอย่างไรก็ตาม พระนางก็
ไม่ลดละ ทรงพยายามอ้อนวอน
พระนครถึงแม้จะมีไพร่ฟ้าข้าแผ่นดิน
มากมาย ก็คงจะเหมือนเมืองร้าง
เมื่อไรไม่มีใครรู้ได้เสด็จแม่จะทรง ยังแน่นอยู่แท้ ๆ กำลังจะได้ครอง
๔๐ กัลยาณมิตร กุมภาพันธ์ ๒๕๓๕