ภาพวาดพระที่นั่งและพระราชพิธี : หน้า 88/125

ภาพวาดในพระที่นั่งทรงผนวช วัดเบญจมบพิตรฯ ค่าบรรยายภาพ ประทับ ณ พระ ดอนที่ ๖ เชิญเสด็จไปประทับ ณ พระที่นั่งอมรินทรวินิจฉัย ตอนที่ ๗ เสด็จเลียบพระนคร อไปเป็นภาพวาดตอนที่ 5 คือที่เห็นรูปกระถางไม้ดัด ตั้งเรียงรายเป็นแถว เห็นขุนนางเดินและนั่งจำนวนไม่มากนัก ที่กระถางใบหนึ่งมีพระราชยาน คานหามและคน ๒-๓ คน ด้านบนจิตรกรวาดรูปพระที่นั่งดุสิดาภิรมย์และอมรินทร วินิจฉัย ด้านล่างวาดขบวนแห่กำลังมุ่งหน้าไปทางประตูวัง อาจารย์จุลทัศน์กล่าวถึงผนังช่องนี้ว่าเป็นตอน พระราชพิธีบรมราชาภิเษก มีขุนนางเจ้านายและผู้ติดตามมาฟังราชการ และไม่ได้บรรยายภาพขบวนแห่ช้างล่าง ส่วนคำบรรยายของทางวัดกล่าวแต่ว่าเป็นตอน “ราไซศวรรย์” และพูดอย่างกว้างๆ ว่ามีการถวายราชสมบัติแด่พระเจ้าลูกยาเธอเจ้าฟ้าจุฬาลงกรณ์ แต่เนื่องจากยัง ทรงพระเยาว์ จึงให้เจ้าพระยาบรมมหาศรีสุริยวงศ์ (ช่วง บุนนาค) เป็นผู้สำเร็จ ราชการแทนไปก่อน ผู้เขียนนึกเห็นต่างออกไปเล็กน้อย คือนึกว่าช่องนี้จิตรกรอาจมุ่งแสดงตอนแห่ หรือเชิญเสด็จเจ้าฟ้ากรมขุนพินิตประชานาถ (ร.๕) ซึ่งกำลังทรงพระประชวรจาก คราวเสด็จหว้ากอไปประทับ ณ พระที่นั่งอมรินทรวินิจฉัย ระหว่างรอทำการพระ ราชพิธีบรมราชาภิเษก ดังมีรายละเอียดในพงศาวดาร ร.๕ ตอน ๑ ท้ายสุด พระที่นั่งอมรินทรฯ นี้ สมเด็จฯ กรมพระยาดำรงราชานุภาพทรงกล่าวใน เชิงอรรถ พงศาวดาร ร.๕ เป็นหมายเหตุไว้ว่า เมื่อจะทำพระราชพิธีบรมราชาภิเษก ร.๒-๓-๔ กษัตริย์ทั้งสามพระองค์ก็เสด็จมาประทับรอเวลาสำคัญที่นี่เช่นกัน หาก จิตรกรต้องการเสนอภาพพระราชพิธีบรมราชาภิเษก ก็น่าจะวาดภาพขุนนางเจ้า ภาพที่ 9 (ภาพวาดตอนที่ 5) เห็นกระบวนแห่พระราชยานคานหาม ข้างล่าง และการพักพระราชยามกลางภาพ (ใกล้กระถางไม้ตัด) กับ บนสุดคือพระที่นั่งอมรินทรวินิจฉัย พระที่นั่งดุสิดาภิรมย์ เข้าใจว่า เป็นตอนเชิญเสด็จสมเด็จเจ้าฟ้ากรมขุนพินิตประชานาถ (ร.๕) ไป พระที่นั่งอมรินทรวินิจฉัยเพื่อประทับรอพระราชพิธีบรม ราชาภิเษก ที่จะจัดในวันพุธที่ ๑๑ พฤศจิกายน พ.ศ.๒๕๑๑ ภาพที่ ๒ ครึ่งบน พระที่นั่งภูวดลทัศไนยหรือหอนาฬิกา กับพระที่นั่ง อมรินทรวินิจฉัย ครึ่งล่างซ้ายสุดคือ ท้องพระโรงหน้า หน้าพระที่นั่ง อมรินทรวินิจฉัย ซุ้มตะเกียงประตูยอดแหลม เกยสำหรับขึ้นลงพระ ราชยาน กับเกยข้าง ด้านหน้าและด้านข้างของพระที่นั่งดุสิดาภิรมย์ | (องค์เล็กที่เห็นลาย ๆ) ส่วนอาคารหลังใหญ่สุดที่เห็นเป็นรูปจตุรมุข คือพระที่นั่งอมรินทรวินิจฉัย ภาพที่ ๓ (ภาพวาดตอนที่ ๒) กระบวนแห่พยุหยาตราเลียบพระนคร เมื่อวันพุธที่ ๑๘ พฤศจิกายน พ.ศ.๒๕๑๑ ภาพที่ ๔ ร.๕ ประทับบนพระที่นั่งพุดตาล แต่มีบังสูริย์บังพระพักตร์ อยู่ สองข้างทางเป็นผู้คนและราชวัติฉัตรธง ภาพที่ ๕ (ภาพวาดตอน ๒ ล่างสุด) แถวทหารในกระบวนแห่เลียบพระนคร และผู้คนสองฟากถนน เมื่อวันพุธที่ ๑๘ พฤศจิกายน พ.ศ.๒๕๑๑ ภาพที่ 5 (ภาพวาดตอนที่ ๗ อีกซีกหนึ่ง) ราคง่าย ๆ เป็นรูปประตูวิเศษ ไชยศรี และกระบวนแห่ กัลยาณมิตร เมษายน ๒๕๓๗ ๔๙