พลายมหิฬามุขและการเปลี่ยนแปลง : หน้า 92/125

พระเทวทัต คนเราเมื่อคบกันไปนานเข้าๆ ความ คิดอ่านก็จะไปในทางเดียวกัน คบคนดีก็จะเป็น คนดี คบคนชั่วก็จะพลอยทั่วไปด้วย เหมือนเมื่อ ครั้งที่เธอเกิดเป็นช้างชื่อ มหิฬามุข เมื่อชาติก่อน โน้น” ร้ายอยู่ทุกคืนๆ ก็สำคัญผิดคิดว่าเขาต้องการสอน ให้ตนทำเช่นนั้นด้วย จึงได้เปลี่ยนกิริยาอาการ ตามไป เริ่มแสดงท่าทางเกะกะเกเรขึ้นเรื่อยๆ ใช้ งวงหวดซ้ายป่ายขวาบ้าง เห็นใครเดินเข้ามาใกล้ ก็จะเข้าทำร้าย แม้แต่ช้างด้วยกันยังไม่ละเว้น แล้วพระพุทธองค์ทรงนำ มหิฬามุขชาดก จนกระทั่งวันหนึ่งที่พลายมหิฬามุขตกมันก็ยิ่งแสดง มาตรัสเล่าดังนี้ ในอดีตกาล ณ นครพาราณสี พระเจ้า พรหมทัตมีช้างพระที่นั่งชื่อ พลายมหิฬามุข เป็น ช้างที่งดงาม สงบเสงี่ยมเรียบร้อย อยู่ในระเบียบ วินัยอย่างเคร่งครัด พระองค์จึงโปรดปรานมาก อาการเกะกะเกเรอย่างน่ากลัว ถึงกับพังโรงช้าง จนพินาศ เมื่อควาญช้างเข้าห้าม ก็ใช้งวงฟาดกับ พื้นจนตาย แล้วยังอาละวาดไล่ฆ่าควาญช้างอื่นๆ อีกหลายคน ความได้ทราบถึงพระเจ้าพรหมทัต พระองค์ ต่อมามีโจรกลุ่มหนึ่งได้มาปลูกเพิงพักอาศัย ทรงวิตกกังวลยิ่งนัก เพราะตามปกติแล้ว ข้าง อยู่ไม่ไกลจากโรงช้างนัก ทุก ๆ คืนในเวลาดึกสงัด เป็นสัตว์ที่มีกตัญญูสูง การฆ่าควาญช้างที่เลี้ยง พวกโจรจะวางแผนปล้นสะดมชาวบ้านชาวเมือง ตนมา ช้างจะไม่ทำเด็ดขาด เว้นเสียแต่ว่ามันจะ ปรึกษาหารือกันต่างๆ เป็นต้นว่า จะขุดอุโมงค์ ตกมัน จนครองสติไม่อยู่ จำอะไรไม่ได้เท่านั้น อย่างไร จะซ่อนตัวที่ไหน จะข่มขวัญหรือฆ่าเจ้า แต่พลายมหิฬามุขเป็นช้างที่สงบเสงี่ยมเรียบร้อยมาก ทรัพย์อย่างไร ครั้นเมื่อปล้นกลับมาแล้ว จะเลี้ยง ถึงตกมันก็ไม่น่าจะร้ายกาจถึงเพียงนั้นได้ พระองค์ ฉลองกันด้วยสุราอาหาร ต่างพูดถึงการปล้นราว จึงมีรับสั่งให้อำมาตย์บัณฑิตผู้หนึ่งไปตรวจดูอาการ กับไปสร้างวีรกรรมมา จากนั้นจะวางแผนปล้นฆ่า ของพลายมหิฬามุข ท่านบัณฑิตตรวจดูแล้ว ก็ เห็นว่าเป็นปกติดี ไม่มีโรคภัยไข้เจ็บใด ๆ จึงได้ กันต่อไป เป็นเช่นนี้ทุกคืน พลายมหิฬามุขได้ฟังพฤติกรรมที่ทารุณโหด เรียกประชุมควาญช้างทั้งหมด เพื่อหาสาเหตุที่ เกิดขึ้น “พลายมหิฬามุขอยู่ในวังตั้งแต่เล็กแต่น้อย เป็นช้างที่ว่านอนสอนง่าย ไม่เคยดื้อดึงเลยสักครั้ง เดียว แล้วอยู่ดีๆ ทำไมถึงกลายเป็นช้างที่โหด เหี้ยมไปได้ ต้องมีคนคอยเสี้ยมสอนแน่ๆ พวกเจ้า ที่อยู่ในนี้คงจะรู้ จงบอกมาเดี๋ยวนี้” บัณฑิตคาดคั้น ถาม “ไม่มีใครสอนจริงๆ ท่าน” ควาญช้างทั้ง หลายต่างตอบเป็นเสียงเดียวกัน อำมาตย์บัณฑิต จึงรุกต่อ “พวกเจ้าไม่เห็นมีอะไรผิดสังเกตบ้างเลย” “ไม่มีจ้ะท่าน ทุกอย่างเคยเป็นอย่างไรก็เป็น กัลยาณมิตร เมษายน ๒๕๓๗ ๕๒