การปฏิบัติในพระพุทธศาสนา : หน้า 12/125

เพราะฉะนั้น ศีล สมาธิ ปัญญา นี่แหละ เป็นหลักเป็นประ ธานของพระพุทธศาสนา ผู้ปฏิบัติ ควรศึกษาเสียให้รู้ศีลชัด รู้ศีลแล้ว ให้รู้จักสมาธิชัด ให้รู้จักปัญญาเสีย ให้ชัด บัดนี้จักแสดงให้จำไว้เป็นข้อ ปฏิบัติ ตามวาระพระบาลีที่ยกขึ้น ไว้เป็นนิกเขปกถา ว่า สีลปริภาวิโต ศีลเจริญขึ้นแล้ว สมาธิมหปผโล มี อุปปมาเทน สมปาเทพพ์ ท่าน ทั้งหลายในข้อนั้น ไม่ควรประมาท อุปปมาเทน สมปาเทพ คือยัง ความไม่ประมาทให้ถึงพร้อมเถิด ประเสริฐนักนี้เนื้อความของพระบาลี คลี่เป็นสยามภาษาได้ความเท่านี้ ต่อจากนี้จะอรรถาธิบาย เป็นลำดับไปว่า ศีลนะ สีลปริภาวิโต ศีลเจริญขึ้นแล้วเป็นไฉน เจริญนั้น สมาธิเป็นอานิสงส์ สมาธิปริภาวิตา คืองอกขึ้นเจริญขึ้นแล้ว ศีลถ้าว่า ศีล สมาธิ ปัญญา นี่แหละ เป็นหลักเป็นประธานของพระพุทธศาสนา รับเงินและทองไว้ นี่เป็นศีล ๑๐ นี่ โดยปริยาย หากว่าขั้นเข้าถึงภายใน ถึงเจตนาที่พระองค์รับสั่งว่าเจตนา สีล ภิกขเว ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เจตนาเป็นศีล เจตนาความคิดอ่าน ทางใจ คิดดีคิดชั่ว คิดไม่ดีไม่ชั่ว เรียกว่าเจตนาศีล ที่จะบริสุทธิ์ได้ก็ เพราะอาศัยเจตนา เจตนามีภายใน ก่อนจึงรักษาศีลได้ศีลแล้วแต่เจตนา เจตนาเป็นศีล ศีลความคิดอ่านทาง ใจ คำว่า ใจนั้นคืออะไร เห็น อย่างหนึ่ง จำอย่างหนึ่ง คิดอย่าง หนึ่ง รู้อย่างหนึ่ง เป็นจุดเดียวกัน เขาเรียกว่าใจ เห็นอย่างหนึ่ง จำ อย่างหนึ่ง คิดอย่างหนึ่ง รู้อย่างหนึ่ง สมาธิเจริญขึ้นแล้ว ปัญญามหปผลา โหติ มหานิสสา มีปัญญาเป็นผล อานิสงส์ ปญฺญาปริภาวิต จิตต์ สม มเทว อาสเวหิ วิมุจฺจติ ปัญญา เมื่อเจริญขึ้นแล้ว อบรมจิตให้หลุด พ้นจากอาสวะทั้งหลาย เสยยท์ อย่างไรเล่า นี้คือ กามาสวะ อาสวะ ทั้งหลายนั้นคือ กามาสวะ ภวาสวะ อวิชชาสวะ เป็นอาสวะ ๓ อาสวะมี ในระหว่างอวิชชาสวะนั้น หน้า อวิชชาสวะ มีทิฏฐาสวะอีก อาสวะมี ๔ แต่ท่านจัดไว้ในที่นี้มี กินมี ๓ ตตฺถ le ปริยายหยาบ ๆ ก็คือ ศีล ๕ เว้น จากการฆ่าสัตว์ ลักฉ้อ ประพฤติผิด ในกาม พูดปด เสพสุรา ศีล ๘ เว้น จากการฆ่าสัตว์ ลักฉ้อ ล่วงสัท ธรรมประเวณี พูดปด เสพสุรา บริโภคอาหารในเวลาวิกาล ฟ้อนรำ ขับร้องดีดสีตีเป่าต่างๆ ทัดทรง ประดับประดาร่างกาย เสียบดอก ไม้ของหอม เครื่องลูบไล้ให้เกิดยั่ว ยวนใจต่างๆ นั่งนอนอาสนะอันสูง ใหญ่ เหล่านี้ไม่สมควร นี้เป็นศีล ศีล ๑๐ เติม เว้นหยิบเงินและทอง รวมเข้าเป็นจุดเดียว เรียกว่าใจ ที่ เกิดของใจนั้นอยู่ศูนย์กลางดวงธรรม ที่ทำให้เป็นกายมนุษย์ ใสบริสุทธิ์ เท่าฟองไข่แดงของไก่ ที่ตั้งอยู่กลาง ใจมนุษย์นี้ สะดือทะลุหลัง ซึ่งด้าย กลุ่มเส้นตึงขวาทะลุซ้าย ขึงด้าย กลุ่มเส้นกึ่งกลางสะดือเชียวนะ เจาะ ให้ทะลุตรงกัน ไม่ให้ค่อนล่างค่อน บนละ ไม่ให้ค่อนหน้าค่อนปลายนะ ขวาก็เจาะขวาทะลุซ้าย ไม่ค่อนหน้า ค่อนปลายนะ ตรงดิ่งเชียว เอา ด้ายร้อยเข้าเส้นหนึ่ง ข้างหน้าข้าง หลัง ร้อยเข้าเส้นจึงตึง ตรงกลาง เส้นด้ายจรดกัน ตรงนั้นเรียกว่า กลางก๊ก กลางก๊กนั่นแหละ ถูก กลางดวงธรรมที่ทำให้เป็นกายมนุษย์ ใสบริสุทธิ์เท่าฟองไข่แดงของไก่ ถู | ถูก ๑๒ เมษายน ๒๕๓๗ กัลยาณมิตร