ข้อห้ามและประเพณีของชาวม้ง : หน้า 81/128

ถามต่อ “แล้วตัวลูกหลานจะแต่งได้มั้ยครับ” พ่อหลวงไปงานศพลูกเขา น้าน้อยก็คงต้องลูบ “จากการกำหนดการไว้ทุกข์เช่นนั้นเลย ได้ศพตามประเพณีชาวม้งน้าคงทำหน้าตาพิลึก กลายเป็นประเพณีของชาวม้งคือไม่ว่าพ่อแม่ญาติ ละ ยิ่งนึกก็ยิ่งขำจนต้องหยิบผ้าเช็ดหน้ามาอุด ผู้ใหญ่ตายลง ถ้าลูกหลานคนใดจะแต่งงาน ก็ ปากไม่ให้เสียงหัวเราะหลุดออกมาให้น้าน้อยหรือ ต้องให้พ้นจากช่วงไว้ทุกข์ก่อนค่ะ” ใคร ๆ เห็น แต่พี่นิภาก็เห็นจนได้ ทำตายิ้มใส่ “ถ้าเขากำหนดแต่งงานของลูกหลานเอา ฉันอย่างรู้ทัน พร้อมกับกระซิบกระซาบว่า ไว้แล้วล่ะครับ ถ้าพ่อแม่ปู่ยาตายายตาย ก็ต้อง เลื่อนกำหนดซิครับ” “ใช่ค่ะ ต้องเลื่อน ขึ้นแต่งตอนนั้นถือ ว่าไม่เป็นมงคลแก่ชีวิตค่ะ ใคร ๆ ก็ไม่อยากให้ ชีวิตคู่อับเฉาใช่มั้ยคะ ฉะนั้นก็ต้องเลื่อนให้เลย วันไว้ทุกข์เสียก่อน แล้วจึงนัดหมายจัดงาน แต่งงานกันใหม่ อนึ่งประเพณีการแต่งงานของ เขา เรื่องไม่มากอย่างชาวเมืองหรอกค่ะ การ กำหนดวันแต่งงานก็ไม่ต้องกำหนดล่วงหน้าเป็น เดือนอย่างเรา ไม่ต้องออกบัตรเชิญมากมาย เขาจะแต่งเมื่อใดก็เอ่ยเชิญด้วยวาจา เฉพาะ ญาติพี่น้องและเพื่อนฝูงที่สนิท ส่วนใหญ่ก็อยู่ ผู้ใหญ่” “พี่ก็เพิ่งรู้คราวมาเที่ยวครั้งนี้เองว่าน้า น้อยของเรามีประสบการณ์เกี่ยวกับชาวเขาเผ่า ต่างๆ มาก ไม่รู้ได้ปล่อยไก่ไปกี่เล้าแล้ว น่า อิจฉานะ ได้กินเนื้อหมากับชาวอีก้อด้วย แล้ว ยังเกือบได้ลูบไล้ศพชาวม้ง พี่นิภาพูดแล้วก็หัวเราะคิกๆ อยู่ข้างหูฉัน พลอยให้ฉันหัวเราะไปด้วย แต่พอเสียงน้าน้อย ดังขึ้น ฉันก็รีบสลัดเรื่องปล่อยไก่ของน้าน้อยไป เสียทันที “พวกมังเขาห้ามจับศีรษะกันนะคะ เขา ถือมากค่ะ ถือว่าเป็นการดูถูก ฉะนั้นเวลาเรา เห็นเด็กตัวเล็กตัวน้อย เกิดเอ็นดูขึ้นก็อย่าเผลอ ในหมู่บ้านของบ่าวสาวนั้นเองซึ่งเป็นสังคมเล็กๆ ไปจับศีรษะเขานะคะ พ่อแม่เขาโกรธแย่เชียวละ การบอกเลื่อนกำหนดวันแต่งงานจึงไม่มีปัญหา “อาจารย์ครับ ผมเคยสังเกตจากรูป ถ้าจำเป็นต้องเลื่อนเพื่อไว้ทุกข์ให้กับพ่อแม่ญาติ ชาวม้งหลายครั้งหลายรูปด้วยครับ เขาไม่ค่อย “อาจารย์ขา มีข้อห้ามอื่นอีกมั้ยคะ” “หมดแล้วค่ะสำหรับข้อห้ามเกี่ยวกับช่วง ไว้ทุกข์คนตาย” “อาจารย์พูดอย่างนี้ ก็หมายความว่ามี ข้อห้ามที่เกี่ยวกับประเพณี และความเชื่อถือ เรื่องอื่นๆ อีกนะซิครับ” ไกด์หนุ่มต่อความ น้าน้อยหัวเราะๆ แล้วตอบว่า “ก็มี บ้างเหมือนกัน อยากรู้เหรอคะ” “ครับ เผื่อเวลาผมนำลูกทัวร์ไปเที่ยวไป เยี่ยมชาวม้ง จะได้เล่าให้เขาฟัง หรือผมไปเอง ก็จะได้ปฏิบัติได้ถูกต้อง จะได้ไม่ปล่อยไก่หมด ใส่รองเท้ากันนะครับ เป็นประเพณีรึเปล่าครับ หรือเป็นข้อห้ามรึเปล่าครับ” ประวิตรถาม “แต่ก่อนเขาก็ไม่ค่อยใส่รองเท้ากัน อาจ เป็นเพราะต้องเดินขึ้นเขาลงเขา เดินเท้าเปล่า สะดวกว่องไว และถนัดถนี่มากกว่า คือคล่อง ตัวมากกว่าใส่รองเท้า เลยกลายเป็นความนิยม กลายเป็นประเพณีไปก็ได้นะคะ แต่เดี๋ยวนี้ชาว ยังลงมาติดต่อกับชาวเมืองแล้ว บางรายยังเข้า มาค้าขายในเมือง ครูก็เห็นเขาสวมรองเท้ากัน นะคะ แต่เป็นรองเท้าแตะฟองน้ำ ไม่ใช่รอง เท้าหุ้มส้น ครูคิดว่าที่สวมใส่เพราะถนนใน เมืองร้อนมาก ก็เพราะลาดยางหรือซีเมนต์ มัน เล้าไงครับ” ประโยคสุดท้ายมีเสียงกลั้วหัวเราะ ดูดความร้อนจากแสงแดดมาก เวลาเดินเท้า อยู่ด้วย คงยังนึกขำที่น้าน้อยเกือบได้ลูบไล้ศพ แทบสุก มันไม่เหมือนพื้นดิน จริงไหมคะ” ชาวม้งกระมัง ทำให้ฉันอดยิ้มด้วยไม่ได้ เพราะ ฉันก็คิดวาดภาพในใจว่า ถ้าวันนั้นน้าน้อยตาม อ่านต่อฉบับหน้า กัลยาณมิตร ๗๙ พฤษภาคม ๒๕๓๘