ความสันโดษ : หน้า 116/128

ค ข พระไตรปิฏก วามสันโดษ ตรงกับคำที่มีความหมาย ในพระไตรปิฎกหลายคำ เป็นต้นว่า สันตุฏฐิ สันตุฏฺโฐ และสันตุสสโก ทั้ง หมดนี้มาจากภาษาบาลีคือ สี ที่แปลว่า พร้อม และตุส ธาตุ แปลว่ายินดี แล้ว ประกอบตามหลักของไวยากรณ์บาลี ก็ได้ตามศัพท์ที่เห็นข้างต้น และคำว่า โดย : แก้วปริยัติ ฐานะอะไร เป็นนักบวช เป็นนักการเมือง เป็นข้าราชการ เป็นชาวบ้าน แล้วสิ่งที่ ดำเนินคู่ไปกับความเป็นอยู่ของเราในขณะ นี้ มีความเหมาะสมกับฐานะของเรา หรือไม่ ยินดีด้วยปัจจัยที่มีอยู่ก็คือ ยินดี ตามได้หรือรู้จักสมรรถภาพของตนเอง คือ ความรู้ ความสามารถของคนเรานั้น สามารถที่จะพัฒนาให้ทันกันได้ และ สามารถที่จะเทียบกันได้ แต่บุญวาสนา บารมีนั้นอาจจะด้อยกว่ากัน ฉะนั้น การ จะทำอะไรก็ตาม อาจจะไม่ประสพผล สันโดษ สันโดษในภาษาไทยนั้น สามารถที่จะ วิเคราะห์ความหมายตามศัพท์เดิมใน หนังสือมังคลัตถทีปนี เล่ม ๒ หน้าที่ ๒๒๔ ว่า สเกน ตุสสโก สนฺเตน ตุสสโก สเมน ตุสสโกติ สนฺตุสสโก แปลว่า ชื่อว่าสัน โดษเพราะว่า ยินดีด้วยปัจจัยของตน ยินดีด้วยปัจจัยที่มีอยู่ ยินดีโดยสม่ำเสมอ หากจะอธิบายให้ละเอียดเข้าไป อีกเราก็จะพบว่า ความหมายของคำว่า ยินดีด้วยปัจจัยของตนนั้นก็คือ ยินดีตาม สำเร็จเท่าที่ควรอย่างที่ตั้งใจไว้แต่แรกเรา ก็ต้องทำใจให้ยินดีกับสิ่งที่ได้รับ ขณะ เดียวกันก็ไม่ท้อแท้สิ้นหวังเสียทีเดียว ใช้ ประสบการณ์ที่เกิดขึ้นกับตัวของเราเอง เป็นครู เป็นสิ่งบ่งชี้ถึงการปรับปรุงเปลี่ยน แปลง ค่อยๆเรียนรู้และพัฒนาไปจน กว่าจะประสพความสำเร็จในสิ่งที่มุ่งหวัง อย่างเป็นลำดับเป็นขั้นเป็นตอนอย่างมี ระเบียบแบบแผน ยินดีโดยสม่ำเสมอ คือ ยินดีตาม มีหรือยินดีตามฐานะของตนก็ว่าได้ คือ ควร หรือ ตามควรแก่ศีลธรรม คือ ทั้งๆ พิจารณาว่าขณะนี้ตัวของเรานั้นอยู่ใน ที่รู้ว่าสิ่งนั้นสมควรกับฐานะของตนแต่ก็ กัลยาณมิตร .......... ๑๑๔ พฤษภาคม ๒๕๓๘