ภาพฝาผนังและพระเจดีย์ : หน้า 29/140

ภาพฝรั่งแสดงปริศนาธรรม ภาพ ฝาผนังในพระอุโบสถ รัชกาลที่ ๔ ทรงพระราชดำริและโปรดให้ เขียนไว้ วริยาลงกรณ์ สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระยาวชิรญาณวโรรส และสมเด็จ พระสังฆราชเจ้า กรมหลวงวชิรญาณวงศ์ ประดิษฐานอยู่ นอกจากนี้ เสาสี่เหลี่ยม ภายในพระอุโบสถระบายเป็นภาพสีน้ำมัน แสดงปริศนาธรรมอันเปรียบด้วยน้ำใจคน 5 ประเภท ซึ่งเรียกว่า จุฬาภิชาติ ผนัง พระอุโบสถเหนือประตูหน้าต่าง มีภาพ ฝรั่งแสดงปริศนาธรรมต่างเรื่อง ใน ระหว่างหน้าต่างมีภาพเรื่องพิธีสงฆ์ อันเกี่ยวด้วยเทศกาลทำบุญ สีทองทั้งองค์ สูงประมาณ ๒๕ วาเศษ บนยอดพระเจดีย์มีลูกแก้ว ๓ ลูกอาบทอง มีขนาดลดหลั่นกัน มีชั้นทักษิณ ๒ ชั้น เป็นสี่เหลี่ยม ชั้นทักษิณแต่ละชั้นไม่เท่ากัน ชั้นล่างใหญ่กว่า ที่องค์พระเจดีย์มีซุ้ม ๔ ซุ้ม เป็นทางเข้า ๑ ซุ้ม เป็นทางแสง สว่าง ๓ ซุ้ม เมื่อเดินผ่านซุ้มทางเข้า เข้าไป บนแท่นกลางคูหาพระเจดีย์เป็น ที่ประดิษฐานพระเจดีย์ก้าไหล่ทอง ฐานศิลาสลักเรื่องปฐมสมโพธิข้างในนั้น พระเจดีย์วัดบวรนิเวศ ทำด้วยของต่างชนิดสวมเป็นชั้น ๆ กัน ภายในพระเจดีย์ก้าไหล่ทองนี้บรรจุ พระบรมธาตุ มีพระสถูปหรือกระโจม วิหาร คติโบราณนิยมสร้างสถูปเจดีย์ หน้าพระเจดีย์ก้าไหล่ทองทางทิศตะวัน ออก มีพระเจดีย์ไพรีพินาศ เป็น พระเจดีย์องค์ย่อม บรรจุแผ่นศิลาจารึก พระพุทธวจนะ เป็นอุทเทสิกเจดีย์ ที่ ถวายเป็นพุทธบูชา เป็นมงคลสถาน แก่ผู้สร้างและเป็นที่ระลึกแก่ผู้พบเห็น ทักษิณชั้นบนมีซุ้มยอดปรางค์ ๔ มุม ประดิษฐานพระพุทธรูปยืน มีเก๋งเล็ก เพราะยอดเจดีย์ที่สูงเด่นเป็นสง่าจับตา อยู่ด้านเหนือประดิษฐานพระไพรีพินาศ จับใจจะได้ช่วยน้อมนำใจของบุคคล เมื่อลงจากทักษิณชั้นบน มีซุ้มปรางค์ ทั้งหลายให้เลื่อมใสในพระรัตนตรัย ประดิษฐานพระบรมรูปหล่อของพระ บาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว พระเจดีย์ใหญ่ ยิ่ง ๆ ขึ้นไป กล่าวว่า ตามตำนานวัดบวรนิเวศวิหาร ในปีที่ ๓ ของการก่อสร้าง “วัด ใหม่” สมเด็จพระบวรราชเจ้ามหาศักดิ์ พลเสพ ก็ทรงสร้างพระเจดีย์ใหญ่เมื่อ เดือน ๑๐ ขึ้น ๑๑ ค่ำ ปีเถาะ ตรีศก จ.ศ. ๑๑๙๓ คือ วันเสาร์ที่ ๑๗ กันยายน พ.ศ. ๒๓๗๔ ทรงสร้างได้เพียงปีเดียว ก็ทิวงคต แล้วสมเด็จพระอนุชาธิราช เจ้าฟ้ามงกุฎฯ ก็ทรงให้สร้างพระเจดีย์ ต่อมาจนสำเร็จในคราวผูกพัทธสีมาครั้ง ที่ ๓ พ.ศ. ๒๓๙๐ พระเจดีย์นั้นมีสัณฐานกลมหรือ เรียกว่า ลอมฟาง ปิดด้วยกระเบื้อง ที่ทักษิณชั้นล่างมีทิมคด (ศาลาแถวคด) หลังคาเก๋ง ๔ มุม มีกำแพงล้อม มี ประตูทางด้านตะวันออกและด้านตะวันตก ด้านละ ๒ ช่อง บนทักษิณชั้นล่างมี เทวรูปขนาดใหญ่หล่อด้วยซีเมนต์ 5 องค์ประดิษฐานอยู่ และมีซุ้มด้านหลัง เทวรูป ตัวเทวรูปหล่อเป็นคอนกรีตทาสี คล้ายสีหิน ตัวซุ้มก่ออิฐฉาบปูนเรียบ และทาสี เทวรูปทั้ง 5 อยู่ในทิศต่าง ๆ คือ ทิศเหนือ พระพรหม พระวิสสุกรรม ทิศใต้ พระนารายณ์ พระศิวะ ทิศตะวันตก พระปัญจสุขะ พระ ปรคนธรรพ Kalyanamitra.org ๒๕