ความเจริญรุ่งเรืองของเมืองสาเกต : หน้า 111/140

ความอุตสาหะขยันหมั่นเพียร ไม่เกียจคร้านนั้น ย่อมเป็นของ เคียงคู่กับความเจริญรุ่งเรือง ใครก็ตาม เมื่อมีความเพียร เป็นทุนแล้ว ผู้นั้นย่อมหวัง ความเจริญได้ เมื่อเป็นที่ตกลงกันดังนั้น ธนัญชัยเศรษฐีก็เตรียม การเดินทางร่วมไปกับพระเจ้าปเสนท์ ซึ่งพระเจ้าพิมพิสาร ก็เสด็จส่งจนถึงที่อันสมควร จึงได้เสด็จกลับ ขบวนเกวียนนับจำนวนไม่ถ้วน ได้บรรทุกข้าวของ เงินทองของธนัญชัยเศรษฐี, คุ้มกันด้วยขบวนทหารของ สองแคว้นรับส่งกันเป็นทอด ๆ เดินทางไปจนถึงภูมิสถาน ตำบลหนึ่ง มีลักษณะอันเหมาะ ธนัญชัยเศรษฐีทราบว่า ที่นี่เป็นของพระเจ้าปเสนท์ และอยู่ห่างกรุงสาวัตถีไม่กี่โยชน์ ก็ทูลขอตั้งนิวาสสถานอยู่ ณ ที่นั้น ด้วยอ้างว่าผู้คนข้าทาส และทรัพย์สมบัติของตนมีมาก ไปอยู่ในเมืองสาวัตถีจะแออัด คับแคบไป พระเจ้าปเสนที่ทรงอนุญาตแล้ว ก็ได้มีการสร้าง เมืองสาเกต * ขึ้นด้วยประการฉะนี้ ธนัญชัยเศรษฐีเป็นบิดาของนางวิสาขา มหาอุบาสิกา คนสำคัญในพุทธศาสนา ซึ่งในภายหลังได้สร้างบุพพาราม ถวายสมเด็จพระศาสดา และมีอุปการะแก่ภิกษุสงฆ์เป็น อันมาก เป็นธรรมดาอยู่เองที่จะสร้างเมืองขึ้นใหม่และรู้อยู่ว่า ตรงไหนจะใช้เป็นที่ทำอะไร เป็นอาคารสําหรับใคร ก็ย่อม ทำได้อย่างมีระเบียบ มีแนวเคหสถานและถนนหนทางอัน จัดทำไว้เป็นอย่างดี ประกอบกับเป็นเมืองที่เศรษฐีคนสำคัญ ปกครองอยู่ด้วย การค้าขายและการประกอบอาชีพต่าง ๆ 1 ความสำคัญของเมืองสาเกตมีมากเพียงไร จะเห็นได้จาก คำกล่าวของพระอานนท์ที่ทูลขอให้พระพุทธเจ้าอย่านิพพาน ในเมืองกุสินารา อันเป็นเมืองเล็ก เมืองดอย กิ่งเมือง ขอ ให้เสด็จไปนิพพานในเมืองใหญ่ ๆ เช่น จัมปา, ราชคฤห์ สาวัตถี, สาเกด, โกสัมพี หรือพาราณสี ๑๔/๑๗๙ ตามความเหมาะสมแก่สกุลช่างซึ่งธนัญชัยเศรษฐี ได้พา อพยพมาด้วยก็เจริญรุ่งเรือง ถึงขนาดที่ขบวนเกวียนบรรทุก สินค้าหรือคณะนักฟ้อนจะพึงแวะเวียนไปมาอยู่มิได้ขาด การขายเครื่องหอมและผ้ากาสีของธนิยะ ก็ปรากฏว่า ได้กำไรดีทุกครั้งที่ขบวนเกวียนแวะมา ธนิยะพอใจข้อสังเกต และความรู้เรื่องเมืองสาเกต เท่าที่สุรเสนะรวบรวมได้มาภายในเวลาอันสั้น แต่ข้อสังเกต ที่ธนิยะชมเชยว่า สุรเสนะได้มาดีเป็นพิเศษก็คือ ประชาชน ในเมืองสาเกตไม่เกียจคร้านทำการงาน เป็นผู้ขยัน ขันแข็ง รู้จักครองชีวิตโดยเหมาะสม ธนัญชัยเศรษฐีเล่าก็รู้จักรักษาฐานะของตน ด้วยการ ประกอบการทำนาและการค้า แบ่งแยกหน้าที่ให้เสมียน จัดการควบคุม ทำให้การงานเป็นไปด้วยดีทั้งเพื่อประโยชน์ แก่ตน และเพื่อส่งเสริมการอาชีพของบริวารชน หมู่ภิกษุสาวกของพระบรมศาสดา ก็มีมาตั้งสำนักอยู่ นอกเมือง และสั่งสอนประชาชนให้รักษาความหมั่นขยัน และดำรงชีพโดยชอบธรรมไว้เป็นอันดี เมืองสาเกตจึงรุ่งเรืองทั้งด้วยทรัพย์ ทั้งด้วยคุณธรรม ดังกล่าวมา ข้อที่ธนิยะได้เตือนสุรเสนะก็คือว่า “ดูก่อนสุรเสนะ! เจ้าจงจำไว้เถิดว่าความอุตสาหะ ขยันหมั่นเพียร ไม่เกียจคร้านนั้น ย่อมเป็นของเคียงคู่ กับความเจริญรุ่งเรือง ใครก็ตาม เมื่อมีความเพียร เป็นทุนแล้ว ผู้นั้นย่อมหวังความเจริญได้แท้ แต่ความ เกียจคร้านซ่อมเป็นของคู่เคียงกับความทุกข์ยากและ ความพลาดหวัง เหตุนี้เจ้าจงสำเหนียกในหลักธรรม แห่งพระพุทธศาสนาข้อนี้ไว้จงดี" อ่านต่อฉบับหน้า Kalyanamitra.org ๑๐๗