ประวัติผู้ครองวัดบวรนิเวศ : หน้า 31/140

สมเด็จพระสังฆราชเจ้า กรมหลวงวชิรญาณวงศ์ พระพรหมมุนี ผู้ครองวัด นับตั้งแต่เริ่มสร้างวัดบวรนิเวศ วิหารมาจนถึงปัจจุบัน (พ.ศ. ๒๕๓๐) วัดนี้มีอายุได้ ๑๖๓ ปี มีผู้ครองวัด หลายพระองค์หลายรูปด้วยกัน โดยมี พระนามและนามดังต่อไปนี้ ๑. สมเด็จพระอนุชาธิราช เจ้าฟ้ามงกุฎ สมมุติเทววงศ์ฯ สมเด็จพระอนุชาธิราช เจ้าฟ้า มงกุฎ สมมุติเทววงศ์ฯ ทรงเป็นพระ แต่เจ้าจอมมารดาน้อยเล็ก มีพระนาม เดิมว่า พระองค์เจ้าฤกษ์ เมื่อพระบาท สมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวเสด็จ เถลิงถวัลยราชสมบัติแล้ว ทรงครองวัด อยู่ระหว่าง พ.ศ. ๒๓๙๔-๒๔๓๕ สมเด็จพระมหาสมณเจ้าพระองค์นี้ เป็นพระราชอุปัธยาจารย์ ในพระบาท สมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว และ พระราชอุปัชฌาย์ของสมเด็จพระเจ้า | ลูกยาเธอ พระเจ้าลูกยาเธออีกหลาย พระองค์ ทรงเป็นสมเด็จพระสังฆราช ราชโอรสในพระบาทสมเด็จพระพุทธ เจ้าสกลมหาสังฆปริณายก องค์ที่ 4 เลิศหล้านภาลัย ประสูติแต่พระอัครมเหสี คือ สมเด็จพระศรีสุริเยนทราบรมราชินี ประสูติเมื่อ พ.ศ. ๒๓๔๗ ทรงผนวช เป็นพระภิกษุเมื่อ พ.ศ. ๒๓๖๗ สมเด็จ พระสังฆราช (ด่อน) วัดมหาธาตุ เป็น พระราชอุปัธยาจารย์ แล้วเสด็จไปประทับ จำพรรษา ณ วัดสมอราย ต่อมาเสด็จ ประทับ ณ วัดมหาธาตุ ทรงศึกษาพระ ปริยัติธรรมจนสอบได้เป็นเปรียญ ๕ ประโยคแล้ว พระบาทสมเด็จพระนั่ง เกล้าฯ ทรงสถาปนาเป็นพระราชาคณะ เสด็จกลับไปประทับ ณ วัดสมอรายอีก เสด็จมาครองวัดนี้เมื่อ พ.ศ. ๒๓๗๙ จนสิ้นรัชกาลที่ ๓ จึงทรงลาผนวชออกไป เถลิงถวัลยราชสมบัติสืบสันตติวงศ์เป็น แห่งกรุงรัตนโกสินทร์ ทรงครองวัด บวรนิเวศวิหารได้ ๔๑ ปี สิ้นพระชนม์ เมื่อ พ.ศ. ๒๔๓๕ พระชนมายุ ๘๔ พรรษา ๓. สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระยาวชิรญาณวโรรส สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรม พระยาวชิรญาณวโรรส เป็นพระ ราชโอรสพระองค์ที่ ๔๗ ในพระบาท สมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ประสูติ แต่เจ้าจอมมารดาแพ พระนามเดิมว่า พระองค์เจ้ามนุษยนาคมานพ ทรง ครองวัดอยู่ระหว่าง พ.ศ. ๒๕๓๕-๒๔๖๔ สมเด็จพระมหาสมณเจ้าพระองค์ นี้ เป็นพระราชอุปัธยาจารย์ของ ตำหนักเพ็ชร ที่เห็นถัดไปคือตำหนักจันทร์ รัชกาลที่ ๔ เมื่อ พ.ศ. ๒๓๙๔ มีพระ พระมหากษัตริย์ ๒ พระองค์คือ พระบาท บรมนามาภิไธยว่า พระบาทสมเด็จ พระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงครอง สมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว กับ พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว วัดบวรนิเวศวิหารนี้อยู่ ๑๔ ปีเศษ ๒. สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระยาปวเรศวริยาลงกรณ์ สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรม พระยาปวเรศวริยาลงกรณ์ เป็น พระโอรสในสมเด็จกรมพระราชวังบวร มหาเสนานุรักษ์ในรัชกาลที่ ๒ ประสูติ และเป็นพระราชอุปัชฌาย์ของ สมเด็จ พระเจ้าลูกยาเธอเจ้าฟ้า และพระเจ้า ลูกยาเธอพระองค์เจ้าอีกหลายพระองค์ ทรงเป็นสมเด็จพระสังฆราชเจ้า องค์ ที่ ๑๐ แห่งกรุงรัตนโกสินทร์ และทรง ดำรงตำแหน่งสกลมหาสังฆปริณายก ได้ ๑๒ ปี ทรงพระอัจฉริยภาพใน Kalyanamitra.org ๒๗