พระบาลีและความบริสุทธิ์ : หน้า 9/120

นโม ตสฺส ภควโต อรหโต พรชัย แต่เน้น สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ฯ (๓ ครั้ง) ทุลุลาญจ มนุสฺสตฺต์ พุทธุปฺปาโท จ ทุลุลโภ ทุลุลภา ขณสมฺปตฺติ สทฺธมฺโม ปรมทุลุลโภติ ณ บัดนี้ อาตมภาพจักได้ แสดงใน ทุกสภ สิ่งที่หาได้โดยยาก ทั้ง ประการนี้ จะชี้แจงแสดง ตามวาระพระบาลี คลี่ความเป็น สยามภาษา ตามมตยาธิบาย กว่า จะยุติกาลลงโดยสมควรแก่เวลา เริ่มต้นใน ทุลลภ ทั้งสี่นี้ว่า ตน ชักชวนบุคคลอื่นไม่ให้ถือเอา ชวนบุคคลผู้อื่นให้เว้นด้วย เหมือน ทุลลภญจ มนุสฺสตฺต์ ความได้เป็น พัสดุที่เจ้าของมิได้ให้ และยินดีใน อย่างตนบ้าง ยินดีพวกเว้นจากคำ มนุษย์เป็นของได้ยาก พุทฺธุปฺปาโท จ การที่ไม่ถือเอาพัสดุที่เจ้าของมิได้ให้ หยาบเช่นนั้น สรรเสริญพวกดำเนิน ทุลุลโภ ความเกิดขึ้นของพระพุทธ และสรรเสริญการดำเนินเช่นนั้น นี้ ด้วยการไม่กล่าวคำหยาบเช่นนั้นบ้าง เจ้าเป็นของได้ยาก เป็นประการที่ ได้ชื่อว่า ไม่ถือเอาพัสดุที่เจ้าของ นี้เรียกว่าเป็นที่ส่วนหนึ่ง กล่าวคำ สอง ทุลลภา ขณสมฺปตฺติ ถึงพร้อม มิได้ให้ เว้นจากประพฤติผิดในกาม สมาน ไม่กล่าวคำแตกร้าวฉาน แล้ว ด้วยขณะด้วยสมัยเป็นของได้ยาก ด้วยตนของตน เว้นจากการชักชวน กล่าวคำสมานให้กลมเกลียวสนิท เป็นประการที่สาม สทฺธมฺโม ปรม บุคคลอื่นให้ประพฤติผิดในกาม และ ชิดชมในกันและกัน แล้วชักชวน ทุลุลโภ สัทธรรมเป็นของได้ยาก ไม่สรรเสริญผู้ดำเนินด้วยกาย วาจา บุคคลผู้อื่นให้กล่าวคำสมานเหมือน อย่างนี้เป็นประการที่สี่ ทั้ง เช่นนั้น ทูลลภ และไม่ยินดีพวกดำเนิน อย่างตนบ้าง ยินดีพวกกล่าวคำสมาน สี่ประการนี้ แปลเนื้อความของ ประพฤติเช่นนั้นตลอดไป นี้สามข้อ สรรเสริญพวกกล่าวคำสมาน นี่เป็น พระบาลีเป็นสยามได้ความเท่านี้ แยกออกเป็นข้อละสี่ ๆ เป็น ๑๒ วาจาบริสุทธิ์ กล่าวคำเป็นหลักเป็น ต่อแต่นี้จะอรรถาธิบาย ข้อนี้ เว้นขาดจากใจ ไม่ได้มีการ ธรรมวินัย เมื่อต้องการหาความจริง ความเป็นลำดับไป ในอัตภาพเป็น กระทบจิตใจ ในกายวาจาตลอดถึง สาวหาเหตุได้ ไม่ใช่ถ้อยคำเหลาะ มนุษย์ที่ได้ยากนั้นเป็นไฉน เพราะ ใจของตนเลย ดังนี้ได้ชื่อว่า บริสุทธิ์ แหละเหลวไหล กล่าวคำเป็นหลัก ความบังเกิดขึ้นของมนุษย์ ต้อง กาย บริสุทธิ์ด้วยกาย บริสุทธิ์ด้วยวาจา ส่วน วาจา ละ ไม่พูดปด ชักชวนบุคคลผู้อื่นให้กล่าวถ้อยคำ บริสุทธิ์ด้วยใจ ไม่มีขาดตกบกพร่อง พูดแต่ถ้อยคำที่จริงด้วยตนของตน เป็นธรรมเป็นวินัยเหมือนตนบ้าง เลย นั้นจึงจะได้อัตภาพเป็นมนุษย์ ชักชวนบุคคลผู้อื่นให้พูดคำที่จริง ยินดีพวกกล่าวถ้อยคำเป็นธรรมวินัย เป็นธรรมวินัยด้วยตนของตน แล้ว ความบริสุทธิ์ด้วย กาย นั้น เหมือนตน ยินดีพวกกล่าวถ้อยคำ สรรเสริญพวกกล่าวถ้อยคำเป็นธรรม เว้นขาดจากการฆ่าสัตว์ ไม่เบียด จริงเหมือนตน สั่งสอนและสรรเสริญ เป็นวินัยเหมือนตน นี่เรียกว่า วจี เบียนสัตว์ ไม่ทำลายชีวิตสัตว์ เว้น พวกที่พูดจริงเหมือนตน สี่ข้อเป็น สุจริตอีกอย่างหนึ่ง บริสุทธิ์ทั้งสี่ข้อนี้ ขาดจากถือเอาวัตถุที่เจ้าของมิได้ให้ วาจาบริสุทธิ์ เว้นจากพูดกล่าวคำ รวมเป็นข้อละสี่ ๆ เป็น ๑๖ ข้อ ด้วยอาการแห่งขโมยและหลอกลวง หยาบช้า ด่าชาติด่าตระกูล กล่าวคำ วาจาบริสุทธิ์ทั้ง ต่าง ๆ ฉ้อโกงต่าง ๆ คือเว้นจาก ไม่เป็นที่ไพเราะเสนาะโสต คำหยาบ ถือพัสดุที่เจ้าของมิได้ให้ด้วยเป็นของ ช้าทารุณเช่นนี้ ตัวเองเว้นได้ดี ชัก พฤศจิกายน ๒๕๓๔ เรียกว่า วจีสุจริต ๑๖ ข้อนี้แล้ว ส่วน ใจ ละ ส่วนใจก็ด้วย กั ล ย า ณ ม ต ร ๗