ข้อความต้นฉบับในหน้า
บริเวณ Harvard Yard
จดหมายจากฮาร์วาร์ด
เห็นได้ชัด หากว่าในวันรับปริญญาของมหาวิทยาลัย
ในประเทศไทย มีคนออกมาพูดสุนทรพจน์ภาษาบาลี
ให้บัณฑิตที่จบออกมาได้ฟัง ก็คงไม่มีใครฟังรู้เรื่อง ตรง
กันข้ามกับการรับปริญญาในมหาวิทยาลัยฮาร์วาร์ด นัก
ศึกษาผู้นี้พูดสุนทรพจน์ที่สามารถเรียกเสียงปรบมือจาก
ผู้ฟังได้อย่างไม่ขาดสาย และยังมีบัณฑิตที่ได้รับเกียรติ
มาพูดอีก ๒ คน คนหนึ่งเป็นชาวอเมริกัน อีกคนหนึ่ง
เป็นสตรีชาวอินเดีย ได้ออกมาเล่าประสบการณ์ในการ
เรียนมหาวิทยาลัยของตนเอง และข้อคิดที่ได้รับจาก
มหาวิทยาลัยที่ตนจะนำไปใช้ ซึ่งสามารถมองได้ทั้งแง่บวก
การณ์ในชีวิตการศึกษาทั้งหมดมาสรุปเป็นสุนทรพจน์ที่ และแง่ลบ เป็นถ้อยคำที่น่าประทับใจอย่างมากทีเดียว
มีเนื้อหาสาระ และเรียกเสียงหัวเราะได้ตลอดเวลา
พิธีรับปริญญานั้นเป็นพิธีการทางศาสนาอย่างหนึ่ง
กว่าที่นักศึกษาคนใดจะได้รับเลือกเป็นตัวแทน ก็ว่าได้ เพราะรูปแบบการรับนั้นเลียนแบบมาจากพิธีบวง
ขึ้นมาพูดสุนทรพจน์ได้นั้น จำเป็นจะต้องผ่านการ สรวงบูชาพระผู้เป็นเจ้าในโบสถ์นั่นเอง เมื่อเสร็จจากการ
ประกวดคัดเลือกมาแล้วล่วงหน้า ผู้ที่พูดนั้นก็พูดได้ กล่าวสุนทรพจน์ต่างๆ แล้วอธิการบดีของมหาวิทยาลัย
คล่องแคล่วมีสำนวนลีลาการเล่นเสียงต่าง ๆ มากมาย ก็เริ่มประสาทปริญญาบัตรให้แก่ผู้ที่จบการศึกษา โดย
(ทำให้อาตมานึกถึงการพูดของชาวโรมันคนหนึ่งชื่อซิเซโร การกล่าวอ้างถึงอำนาจในการบริหารของตน และขอใช้
(Cicero) ซึ่งเป็นนักพูดที่ยิ่งใหญ่และเป็นนักการเมืองที่ อำนาจนั้นเพื่อการประสาทปริญญาให้กับบัณฑิตที่จบการ
สำคัญในสมัยของจูเลียต ซีซาร์) นักศึกษาหนุ่มคนนี้ ศึกษาจากคณะต่างๆ เมื่อเรียกคณะใดขึ้นมา บัณฑิตที่
พูดอย่างคล่องแคล่วโดยไม่ต้องดูอะไรเลย ดูเหมือน จบจากคณะนั้นก็ลุกขึ้นพร้อมกันทั้งแถว และอธิการบดี
จะจดจำได้ทุกถ้อยคำอย่างมั่นคงขึ้นใจ และสามารถ ก็กล่าวเป็นทำนองว่า ด้วยอำนาจของอธิการบดีอันได้
พูดออกมาด้วยภาษาท่าทางที่พอเหมาะ ทำให้เกิดความ รับมาจากสภามหาวิทยาลัย ข้าพเจ้าขอมอบปริญญา
ประทับใจอย่างหนึ่งว่า ในวัฒนธรรมตะวันตกนั้น เขา บัตรระดับมหาบัณฑิต ดุษฎีบัณฑิตแก่ท่านที่จบการศึกษา
ไม่ได้ตัดขาดจากความทรงจำในอดีต เหมือนดังที่คน จากคณะนั้น คณะนี้ เพื่อนำไปประกอบคุณประโยชน์
ไทยหลายคนเข้าใจกัน เพราะความเจริญก้าวหน้าจะ แก่สังคมในลักษณะนั้น ลักษณะนี้ต่อไป พอกล่าวเสร็จ
เกิดขึ้นได้ก็ต่อเมื่อปัจจัยจากอดีตได้ส่งผลกับเงื่อนไขใน แล้ว ทุกคนก็นั่งลง คณะอื่น ๆ ก็หมุนเวียนยืนขึ้นอีก
ปัจจุบันที่พอเหมาะ เกิดความเจริญเติบโตทางด้านภูมิ จนครบทุก ๆ คณะ การกล่าวเช่นนี้เป็นการประหยัดทั้ง
ปัญญา มีการใช้หลักเหตุและผลและนำวิชาการต่างๆ เวลา และทุกคนก็ไม่ต้องลำบากในการเข้าแถวรับประ
มาประยุกต์กันอย่างเหมาะสม เข้ากับวัฒนธรรม และ กาศนียบัตรจากอธิการ เพราะปริญญาบัตรตัวจริงนั้น
ประเพณีต่างๆ ในแต่ละพื้นที่ของประเทศ
หากจะเปรียบเทียบกันระหว่างนักศึกษาในอเมริกา
ที่รู้จักภาษาละติน กับนักศึกษาไทยที่รู้จักภาษาบาลีแล้ว
ทางคณบดีแต่ละคณะจะเป็นผู้มอบให้ในช่วงบ่ายในวัน
เดียวกันนั้น
อาตมานั่งตรงกลาง ในแถบนักศึกษาที่จบจาก
ก็คงจะเทียบกันไม่ได้เพราะนักศึกษาที่รู้จักภาษาละติน Divinity School เป็นจุดสีเหลืองอยู่ท่ามกลางดงเสื้อ
มีอัตราส่วนที่มากกว่านักศึกษาไทยที่รู้จักภาษาบาลีอย่าง ครุยสีดำ และเป็นนักศึกษาคนเดียวเท่านั้นที่ไม่ต้องสวม
๖๐ มกราคม ๒๕๓๙ กัลยาณมิตร